Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 238/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. jawna na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 238/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pozostawił bez rozpoznania wniosek [...] Sp. jawna o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy nie został złożony, pomimo wezwania, na urzędowym formularzu i dlatego na podstawie art. 257 i 258 § 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: P.p.s.a., wniosek skarżącej spółki pozostawiono bez rozpoznania.
Sprzeciw od powyższego zarządzenia wniosła skarżąca – [...] Sp. jawna, reprezentowana przez adwokata A. J. wnosząc o przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postaci opłaty od zażalenia. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy w przypadku, gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony na urzędowym formularzu, przesyła się stronie formularz w celu jego wypełnienia. Pełnomocnik spółki wskazał, iż do wezwania z dnia 13 czerwca 2013 r. takiego formularza nie załączono.
Pismem z dnia 3 września 2013 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej spółki do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu. W załączeniu przesłano formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. Wezwanie to wraz z formularzem doręczono pełnomocnikowi skarżącej spółki w dniu 5 września 2013 r.
W odpowiedzi pełnomocnik spółki w dniu 12 września 2013 r. przedłożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że w związku z kryzysem gospodarczym obroty firmy w przeciągu ostatnich 5 lat spadły z około 4,5 mln zł do 700 tys. zł. Zysk roczny wynosi zaledwie 50 tys. zł, co daje po 25 tys. zł na każdego wspólnika. Dodatkowo podniesiono, że firma ma ogromne problemy z utrzymaniem bieżącej płynności finansowej i regularnym spłacaniem zobowiązań, tak wobec banku, jak i w stosunku do Skarbu Państwa. Każdy nawet najmniejszy wydatek może spowodować utratę płynności finansowej i ogłoszenie upadłości. Skarżąca we wniosku oświadczyła dodatkowo, że wartość środków trwałych, jakimi dysponuje, wynosi 505.600 zł, zysk wyniósł 50.352 zł, stan rachunku to 94.247,09 zł. Skarżąca korzysta z kredytu obrotowego w wysokości 400.000 zł zabezpieczonego hipoteką oraz kredytu w rachunku bieżącym w wysokości 100.000 zł.
Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca Spółka pomimo wskazywanych trudności prowadzi w sposób ciągły działalność dochodową, wykazuje zysk. Co więcej, pomimo deklarowanych trudności dotyczących prowadzonej działalności, skarżąca nie przedstawiła ani we wniosku, ani we wniesionym sprzeciwie, jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby wskazywać, że znajduje się ona w stanie uniemożliwiającym poniesienie kosztów sądowych w wysokości 100 zł. Ze złożonego oświadczenia nie wynika, aby skarżąca znajdowała się w stanie bliskim upadłości. Skoro zatem skarżąca Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, to spoczywa na niej obowiązek partycypacji w kosztach postępowania sądowego.
Podkreślono też, że okolicznością przemawiającą za przyznaniem jej wnioskowanego prawa pomocy nie mogą być również zaciągnięte kredyty – kredyt obrotowy w wysokości 400.000 zł zabezpieczony hipoteką oraz kredyt w rachunku bieżącym w wysokości 100.000 zł.
W zażaleniu reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – skarżąca Spółka – zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu w sprawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym normuje art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym jedynie wówczas, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie.
Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika co prawda, że skarżąca Spółka jest w trudnej sytuacji finansowej, to jednak uwzględniając wysokość obciążenia z tytułu kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł (wpis od skargi) w zestawieniu choćby ze środkami finansowymi zgromadzonymi przez Spółkę na rachunkach bankowych, należy zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Ponadto, nie bez znaczenia dla oceny zdolności Spółki do partycypowania w kosztach sądowych miała również, podnoszona przez Sąd pierwszej instancji, wielkość posiadanego przez Spółkę majątku oraz to, że ze złożonego oświadczenia nie wynika, aby skarżąca znajdowała się w stanie bliskim upadłości.
Również spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych.
Wobec tego odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej Spółki konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.