Postanowienie NSA z 12 października 2006 r., II OZ 1019/06

Sąd

II OZ 1019/06 POSTANOWIENIE Dnia 12 października 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 231/06 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 30 grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego wznowionego postanowieniem Starosty Dzierżoniowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i wydania pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać R. B. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Skład

Sędzia NSA Janina Kosowska przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 231/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu R. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego wniosku, dodatkowych oświadczeń zawartych w piśmie z dnia 24 kwietnia 2006 r. stanowiących odpowiedź na wezwanie Sądu z dnia 12 kwietnia 2004 r. oraz ze sprzeciwu wynika, że skarżący w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej w 2002 r. nie osiąga żadnych dochodów. Obecnie zamieszkuje wspólnie z bratem i matką, natomiast żona z trojgiem dzieci mieszka u swoich rodziców. Skarżący podał, że pozostaje na utrzymaniu matki, brata oraz żony, z którą od 1998 r. posiada rozdzielność majątkową. Skarżący jest właścicielem działki o pow. 5 a, która zajęta została przez komornika. Matka utrzymuje się z emerytury w kwocie 800 zł brutto, brat jest "zatrudniony", a żona prowadzi działalność gospodarczą, jednak nie są mu znane ich dochody. Skarżący twierdzi ponadto, że utracił zasiłek dla bezrobotnych. W ocenie Sądu R. B. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie przedstawił wszystkich informacji i dokumentów żądanych przez Sąd, w tym również dotyczących rodziny i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu dla sprawy istotne brzmienie ma art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który nakłada na małżonków, między innymi, obowiązek wzajemnej pomocy. Z obowiązku tego nie zwalnia także fakt rozdzielności majątkowej (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., i CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8 oraz postanowienia NSA z tej samej daty, GZ 61/04 i GZ 64/04 nie publik.). Z akt wynika, że skarżący nadal pozostaje w związku małżeńskim, ale w rozdzielności majątkowej z małżonką, która prowadzi działalność gospodarczą i której dochody – jak twierdzi – nie są mu znane. Skoro skarżący nie przedstawił żadnych danych na temat sytuacji majątkowej swojej rodziny, nie ma podstaw do przyjęcia, że rodzina ta nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego udzielić mu pomocy przy ponoszeniu kosztów sądowych. O istnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy, decyduje bowiem nie tylko wysokość zarobków oraz potrzeb rodziny strony, ale również jej stan majątkowy (post. SN z dnia 19 sierpnia 1971 r., I CZ 118/71, LEX nr 6980). Dla oceny możliwości uiszczenia przez podmiot skarżący należnych kosztów sądowych nie jest zatem istotne skąd pochodzą środki na pokrycie kosztów utrzymania. W przypadku skarżącego mogą więc to być środki finansowe pochodzące od jego rodziny, matki lub brata, od których zresztą uzyskuje pomoc, czy wreszcie pożyczka od osób trzecich. Trudna sytuacja finansowa w jakiej znalazł się skarżący spowodowana spadkiem dochodów i wzrostem zadłużenia powinna była wymusić na nim racjonalne gospodarowanie majątkiem i poczynienie oszczędności na przyszłość. Sąd podkreślił również, że według oświadczenia skarżący zbył już jedną z posiadanych nieruchomości i uzyskał z tego tytułu środki finansowe, które przeznaczył na spłatę wierzycieli. Ponadto nie są jasne możliwości zarobkowania przez skarżącego. Z jego oświadczenia wynika, że nigdzie nie jest zatrudniony, ale jednocześnie nie przedstawił zaświadczenia o zarejestrowaniu w urzędzie pracy jako bezrobotny oraz nie wyjaśnił z jakich względów nie stara się podjąć zatrudnienia, ewentualnie skorzystać z form opieki społecznej, jeżeli jego sytuacja jest dramatyczna. Skoro wnioskodawca, pomimo prawidłowego wezwania ze strony Sądu, uchylił się od przekazania informacji dotyczących, m.in. stanu majątkowego jego rodziny oraz dochodów osiąganych przez wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wydatków związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa, a przedstawił tylko takie informacje, które świadczyłyby o pogarszającej się kondycji finansowej, to nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistych i obiektywnych możliwości płatniczych skarżącego.

Na powyższe postanowienie R. B. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący nie zgadza się z twierdzeniem, iż koszty postępowania powinni pokryć jego rodzice lub brat. W jego ocenie, taki obowiązek ich nie obciąża. On sam natomiast nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie u nich zamieszkuje. Ponadto w świetle obowiązującego prawa rodzinnego jak i kodeksu postępowania cywilnego (art. 787 K.p.c.) jego żona nie jest obciążana kosztami prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Nie ma obowiązku spłacania jego długów wynikłych z faktu prowadzenia działalności gospodarczej i co za tym idzie, również ponosić za niego kosztów sądowych. Skarżący wskazał ponadto, że jego zła sytuacja finansowa wynika z faktu nieosiągania żadnych dochodów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim podkreślić należy, że prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sadowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). W art. 245 P.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Zatem przepisy powołanej ustawy przewidują przyznanie prawa pomocy, po spełnieniu przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Analiza podanych przez wnioskodawcę okoliczności, dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku.

Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że jeżeli strona nie wykorzystuje w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o udzielenie jej prawa pomocy należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystywała swoje możliwości zarobkowe. Stanowisko Sądu odnośnie tego, że dla oceny możliwości uiszczenia należnych kosztów sadowych nie jest istotne skąd pochodzą środki na ich pokrycie nie jest zasadne. Rozpatrując bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane możliwości zarobkowe, które - bez względu na przyczynę - nie są wykorzystywane.

W niniejszej sprawie skarżący wskazał, iż będąc bezrobotnym bez prawa do zasiłku, mieszka u rodziców i brata. Trudno zatem zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

Stwierdzić należy, że jakkolwiek Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał sytuację majątkową R. B., to jednak niewłaściwie ocenił jego zdolność do ponoszenia kosztów sądowych.

Wobec takiego stanu prawnego należy podzielić podniesione przez skarżącego zarzuty w odniesieniu do stanowiska Sądu pierwszej instancji. Sąd ten, bowiem wskazując, że skarżący od dłuższego czasu jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostającą na utrzymaniu matki, brata i żony prowadzącej działalność gospodarczą nie dokonał właściwej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych i sytuacji rodzinnej. Okoliczność, że skarżący mieszka razem z matką i bratem nie oznacza, że ma on z tego tytułu określone dochody. Dlatego też wniosek skarżącego powinien zostać uwzględniony w całości. Wychodząc zaś z założenia, że Sąd pierwszej instancji poczynił jednak prawidłowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, a jedynie dokonał ich błędnej oceny, należało na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek skarżącego uwzględnić.

W tym stanie rzeczy, skoro zażalenie okazało się uzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.