Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 633/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił D. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I wskazał, że postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej D. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W dniu 16 sierpnia 2015 r., z zachowaniem ustawowego terminu, strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 29 lipca 2015 r. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania przez referendarza sądowego, ewentualnie o zwolnienie od kosztów w części powyżej kwoty 30zł. W uzasadnieniu strona skarżąca zawarła obszerną argumentację dotyczącą merytorycznej zasadności jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie zezwolenia na wycięcie drzew oraz negatywnych następstw wadliwego procedowania organów administracji publicznej. Nie podzieliła oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, iż kwota 3.500zł, która stanowi dochód rodziny skarżącej, to kwota którą może dowolnie dysponować bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny.
Zwróciła uwagę, iż po uregulowaniu raty kredytu pozostaje kwota 2.700zł miesięcznie co nie jest zdaniem strony kwotą dającą jakiekolwiek pole do podpisu, a musi starczyć całej rodzinie na wszystkie opłaty i bieżące wydatki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że skarżąca nie dowiodła, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji wskazał, że z wypełnionego przez skarżącą formularza urzędowego wynika, iż strona oprócz dochodu w wysokości 3.500zł dysponuje również majątkiem w postaci dwóch mieszkań, garażu, nieruchomości leśnej o powierzchni 5ha i samochodu osobowego; we wniesionym sprzeciwie strona nie zanegowała swego oświadczenia, ani też nie wskazała okoliczności potwierdzających zmianę jej stanu majątkowego w tym zakresie.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego. Oceny tej, zdaniem Sądu I instancji nie zmienia fakt, iż skarżąca spłaca kredyt w wysokości 800zł miesięcznie, gdyż spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy dać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W ocenie Sądu I instancji strona ma obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca i zaskarżając je w całości wniosła o jego zmianę w ten sposób, aby zwolnić ją w całości od opłaty od skargi od decyzji SKO oraz od kosztów postępowania w całości, ewentualnie o jego uchylenie celem przekazania wniosku o przyznanie kosztów sądowych do rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o zwolnienie skarżącej w części od opłaty od jej skargi i od kosztów postępowania ponad kwotę 30 złotych. W uzasadnieniu wskazano, że wszystko to, czego właścicielem jest skarżąca, tak naprawdę stanowi źródło comiesięcznych wydatków, a nie zysków, które umożliwiałyby skarżącej wydawanie pieniędzy bez znacznego uszczerbku dla utrzymania siebie i na opłaty od skarg na decyzje. Dochód 3.500 zł pomniejszony o ratę kredytu, przy jednoczesnych wydatkach, starcza wyłącznie na skromne życie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP (Dz. U. 1997 r., Nr. 78, poz. 483).
Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że skarżąca, jak słusznie podał Sąd I instancji, nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie. Skarżąca oprócz dochodu w wysokości 3500 zł dysponuje majątkiem w postaci dwóch mieszkań, garażu, nieruchomości leśnej o powierzchni 5 ha i samochodu osobowego. Biorąc pod uwagę zgromadzone dowody przyjąć należało, że skarżąca jest w stanie wygospodarować odpowiednie środki na poniesienie kosztów związanych ze swoim udziałem w toczącym się postępowaniu sądowym. Nie wykazała bowiem w sposób wiarygodny i przekonujący, aby nie była w stanie ponieść kosztów sądowych oraz aby zachodziły okoliczności uzasadniające przerzucanie tych kosztów na Skarb Państwa. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nie ma ona możliwości ponoszenia kosztów postępowania.
Podkreślić należy, że w rozpatrywanym zażaleniu skarżąca nie odniosła się do konkretnych argumentów wymienionych przez Sąd I instancji jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku. Tym samym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zostało skutecznie podważone, a dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej nie została w istocie zakwestionowana jako nieprawidłowa. W zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, a argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w znacznej mierze do subiektywnej oceny postanowienia i opisu dotychczasowego przebiegu sprawy.
Odnosząc się natomiast do wskazanych wydatków ponoszonych przez skarżąca na spłatę rat kredytu należy zauważyć, jak słusznie wskazał również Sąd I instancji, że wydatki te nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że obciążenia z nim związane nie są zaliczane do niezbędnych kosztów utrzymania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.