Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1004/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił Z. D. i B. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że Z. D. i B. D. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z ww. wniosku oraz z pisma z dnia 21 lipca 2015 r. będącego uzupełnieniem tego wniosku wynika, Z. D. i B. D. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają dom o powierzchni 88 m2 oraz nieruchomość rolną – 20 ha (24 ha przeliczeniowe). Skarżący wskazali, że źródłem ich utrzymania jest renta rolnicza B. D. w wysokości 669 zł netto oraz dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego, które według ich oświadczenia wynoszą ok. 300 zł miesięcznie. Skarżący korzystają z pomocy członków rodziny, od których pożyczają pieniądze w zakresie regulowania rachunków.
Do wniosku skarżący dołączyli kserokopię dokumentów potwierdzających dokonanie w roku 2015 wpłaty na poczet podatku rolnego – II rata w wysokości 924 zł, wpłat dokonanych za: wywóz śmieci w wysokości 24 zł miesięcznie, telefon – 31,98 zł miesięcznie, prąd w wysokości 63,21 zł miesięcznie, wodę (ścieki) – 28,73 zł w miesiącu maju 2015 r. oraz 24,62 zł w sierpniu 2015 r., składka KRUS - 462 zł uiszczona w maju 2015 r. oraz składka za ubezpieczenie uiszczona w wysokości 57,90 zł w marcu 2015 r.
Skarżący wezwani do uzupełnienia danych zawartych w ww. wniosku, poprzez wskazanie czy uzyskują dopłaty do nieruchomości rolnej, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, oświadczyli jedynie, że w 2015 r. dopłaty zostały zmienione, w związku z tym nie potrafią wskazać, czy i w jakiej wysokości będzie dopłata. Nie wskazali przy tym wysokości ostatnio uzyskanych dopłat.
Wskazując na powyższe sąd I instancji w pierwszej kolejności podkreślił, że skarżący pobieżnie przedstawili swoją sytuację finansową skupiając się głównie na czynionych wydatkach. Nie wykazali natomiast sytuacji związanej z posiadaniem 20 ha ziemi i uzyskiwaniem z tego tytułu dochodu w wysokości jedynie 300 zł miesięcznie. Uchylili się również od wskazania w jakiej wysokości otrzymują dopłaty do przedmiotowej nieruchomości rolnej.
W ocenie sądu I instancji, wobec braku dokumentów potwierdzających dochód uzyskiwany z uprawy gruntów rolnych oraz kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolnej, wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie. Podnosił, że jak wynika z akt sprawy, skarżący czynnie zajmują się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tym samym za mało wiarygodne należało - zdaniem tegoż sądu - uznać oświadczenie skarżących o uzyskiwaniu dochodu miesięcznego w wysokości 300 zł.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie dołożyli należytej staranności w wykazaniu, że nie mogą ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli Z. D. i B. D., wnosząc o jego uchylenie.
W uzasadnieniu podnoszą, że uzyskują taki dochód, na jaki pozwala im wiek oraz stan zdrowia czy staż pracy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Stosownie do art. 246 § 1 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 Ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 Ppsa wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W niniejszym postępowaniu sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 Ppsa - wezwał skarżących do przedłożenia odpowiednich dokumentów. Skarżący nie uczynili jednak zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawili wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę ich rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego.
Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanej strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można WSA w Warszawie zarzucić błędu, bowiem sąd ten zasadnie uznał, że skoro skarżący nie przedstawili istotnych dla oceny wniosku dokumentów, dotyczących ich stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to tym samym nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia skarżącym prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie sądu I instancji, pomimo błędnego wskazania podstawy prawnej (art. 246 § 1 pkt 1 zamiast art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 Ppsa, orzekł jak w sentencji.