Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 1245/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to wydano na skutek sprzeciwu wnioskodawczyni od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2011 r.
W uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia 14 września 2011 r. wskazano, że skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosek ten motywowała zmianą sytuacji rodzinnej, tj. tym, że odszedł od niej małżonek i obecnie zamieszkuje ona samotnie, utrzymując się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł. Skarżąca podkreśliła, że dochód ten jest przeznaczany przez nią na pokrycie bieżących kosztów utrzymania się, tj. czynszu, opłat za energię elektryczną, zakup opału oraz spłatę zaciągniętego wraz z małżonkiem kredytu. Do wniosku dołączona została kserokopia decyzji ZUS ustalającej wysokość świadczenia emerytalnego wypłacanego skarżącej, kopie rachunków za media oraz czynsz, a także kopię potwierdzenia wpłaty kwoty [...] zł na rzecz "A" S.A. i kopie faktur VAT za sprzedaż lekarstw. Z pozostałych informacji wynika, że R. K. zamieszkuje w lokalu o pow. [...] m² i że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów których wartość przekraczałaby 3.000 euro.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił w ww. postanowieniu, że postępowanie z wniosku o przyznanie R. K. prawa pomocy toczy się w rozpoznawanej sprawie po raz drugi - poprzednie zakończyło się postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OZ 261/11. Zdaniem Sądu przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku jest możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki z art. 246 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Sąd wskazał, że jedyną nową okolicznością faktyczną, którą strona podniosła jest to, że sama prowadzi gospodarstwo domowe - małżonek "zostawił ją z długami" i że znajduje się "w okresie przedrozwodowym". Powyższej okoliczności skarżąca w ogóle jednak nie uprawdopodobniła. Tymczasem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków.
Należy mieć również, zdaniem Sądu, na względzie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy małżonka skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego pozwoli rozstrzygnąć pozytywnie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może stanowić obowiązek spłaty prywatnych zobowiązań, zaciągniętych przez małżonka skarżącej. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżąca nie uzasadniła prawidłowo zmiany swojej ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej, a przez to nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie R. K. zarzuciła Sądowi nierozpoznanie istoty sprawy. Wskazała, że zmieniła się jej sytuacja materialna, gdyż ma teraz jeden dochód i zadłużenia i nie wystarcza jej na podstawowe opłaty.
Mając to na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie pomocy z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że słusznie Sąd I instancji oddalił wniosek R. K. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodzić się należy ze stanowiskiem tego Sądu, że skarżąca nie uprawdopodobniła wskazywanych przez siebie w ponownym wniosku okoliczności, które jej zdaniem uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pomocy prawnej z urzędu. Słusznie wskazano, że skarżąca nadal pozostaje w związku małżeńskim z A. K., na którym ciąży obowiązek partycypacji we wspólnych kosztach utrzymania się. Nawet jeżeli zatem skarżąca pozostaje w faktycznej separacji ze swoim małżonkiem, to nie jest to jeszcze podstawa do uwzględnienia złożonego wniosku. Podstawą taką nie jest także fakt spłacania przez skarżącą prywatnych zobowiązań zaciągniętych przez jej męża. Słusznie wskazano bowiem w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2011 r., że skarżąca dysponuje instrumentami prawnymi pozwalającymi jej wyegzekwować ciążące na małżonku obowiązki.
Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.