Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego, w punkcie 1. zwolnił skarżącą z kosztów sądowych ponad kwotę 200 złotych, w punkcie 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżąca po wniesieniu skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r. referendarz przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. T. P., uczestnik postępowania złożył wniosek o cofnięcie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym argumentując, że K. K. zataiła swój rzeczywisty stan majątkowy.
Pismem z dnia 7 marca 2013 r. skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu nadesłała do Sądu kserokopie: zestawienia operacji bankowych za okres od 1 grudnia 2012 do marca 2013 r., wydruk potwierdzenia wykonania w dniu 9 maja 2012 r. wpłaty na lokatę terminową, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 października 2012 r. Ponadto, wnioskodawczyni oświadczyła, że z tytułu umowy kupna – sprzedaży działki o nr [...] położonej w miejscowości S. otrzymała niewielką kwotę, której nie posiada. Dodatkowo, poinformowała, że jest właścicielką działki leśnej o nr [...] położonej we wsi S., ale została zobligowana przez spadkodawcę do użycia jej na określony cel. Wskazała również, że jest osobą samotną i ma odłożone na lokacie terminowej oszczędności w kwocie 5.120 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. cofnął K. K. prawo pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz stwierdził brak podstaw do cofnięcia prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata.
Skarżąca w dniu 25 kwietnia 2013 r. złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 25 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 13 maja 2013 r. odrzucił zażalenie skarżącej. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. Sąd odrzucił skargę K. K. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Postanowienie stało się prawomocne z dniem 1 października 2013 r.
W dniu 28 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej adw. P. W. przekazał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W dniu 28 października 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zakończone Sąd potraktował wniosek skarżącej z dnia 12 czerwca 2013 r. jako wniosek o zwolnienie jej od kosztów postępowania w całości.
W dniu 16 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił o odmowie przywrócenia terminu do złożenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Pismem datowanym na 29 stycznia 2014 r. K. K. wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 16 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 marca 2014 r. uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2014 r. oraz przywrócił K. K. termin do złożenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Skarżąca w dniu 24 marca 2014 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Pismem z dnia 7 kwietnia 2014 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez podanie kwoty, jaką otrzymała z tytułu sprzedaży nieruchomości oznaczonej nr ew. [...] położonej w miejscowości R., a także na co przeznaczyła środki finansowe ze sprzedaży wymienionej nieruchomości. Skarżąca w wyznaczonym terminie uzupełniła wniosek. K. K., pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wyjaśniła, iż z tytułu sprzedaży nieruchomości oznaczonej nr ew. [...] położonej w miejscowości R. otrzymała 7000 zł. Kwotę 2000 zł przeznaczyła na opłacenie rachunków za paliwo gazowe za okresy grzewcze 2010/2011, 2011/2012 oraz na spłatę pożyczek zaciągniętych u znajomych.
W dniu 12 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił zwolnić K. K. w połowie od kosztów postępowania. Dokonując analizy sytuacji finansowej wnioskodawczyni, Sąd uznał, że odpowiednio wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wnioskodawczyni jest osobą samotną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Utrzymuję się z emerytury. Największym ciężarem dla jej budżetu domowego są opłaty za paliwo gazowe. Jednakże, z uwagi na informacje zawarte na formularzu PPF nie można stwierdzić, aby wnioskodawczyni nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni otrzymuję emeryturę, którą przeznacza jedynie na swoje utrzymanie, a ponadto jest właścicielką nieruchomości - działki leśnej porośniętej lasem sosnowym. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Poniesienie przez wnioskodawczynię połowy kosztów postępowania nie przekracza jej możliwości finansowych.
Z tego względu, Sąd uznał za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni w połowie od kosztów postępowania. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, iż postanowienie z dnia 19 sierpnia 2013 r. o odrzuceniu skargi stało się prawomocne z dniem 1 października 2013 r., co oznacza, że postępowanie wywołane skargą na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. jest ostatecznie zakończone.
Pełnomocnik Skarżącej w dniu 7 lipca 2014 r. wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 12 czerwca 2014 r.
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu zażalenia pełnomocnika Skarżącej w dniu 8 sierpnia 2014 r. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie z dnia 12 czerwca 2014 r. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w ramach prawa pomocy orzekać można wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a nie kosztów postępowania. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nieprawidłowo potraktował wniosek skarżącej jako wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania oraz nie rozważył o jakich w ogóle kosztach decyduje skoro postępowanie zostało prawomocnie zakończone.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że prawo pomocy nie odnosi się do abstrakcyjnych kosztów sądowych tylko do kosztów sądowych związanych z konkretnym postępowaniem, które zostało wszczęte lub będzie wszczęte przez stronę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że wnioskodawczyni odpowiednio wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd podkreślił, że wnioskodawczyni jest osobą samotną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Utrzymuje się z emerytury. Największym ciężarem dla jej budżetu domowego są opłaty za paliwo gazowe. Jednakże, z uwagi na informacje zawarte na formularzu PPF nie można stwierdzić, aby wnioskodawczyni nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę, którą przeznacza jedynie na swoje utrzymanie, a ponadto jest właścicielką nieruchomości- działki leśnej porośniętej lasem sosnowym.
Sąd nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że posiadanego drzewostanu nie można sprzedać, a jeśli nawet przyjąć, że byłyby trudności, ze sprzedażą w/w surowca, Sąd stwierdził, że skarżąca ma możliwość sprzedaży działki wraz lasem sosnowym z czego mogłaby uzyskać wolne środki finansowe. Dla powyższej oceny nie bez znaczenia pozostaje, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie może dotyczyć tylko kosztów przyszłych. Oznacza to, że skarżąca, biorąc pod uwagę, że otrzymuje stałe dochody, emeryturę, winna partycypować w kosztach postępowania.
Następnie Sąd wskazał, że postanowienie z dnia 19 sierpnia 2013 r. o odrzuceniu skargi stało się prawomocne z dniem 1 października 2013 r. Powyższe nie oznacza, że skarżącej nie przysługuje prawo składania wniosków mających na celu wzruszenie w/w orzeczenia. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. od prawomocnego orzeczenia istnieje możliwość wznowienia postępowania, a zatem zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Skoro przedmiotowa sprawa została prawomocnie zakończona kosztami sądowymi jakimi ewentualnie skarżąca mogłaby być obciążona to wpis od skargi o wznowienie postępowania. Z tego względu, Sąd uznał za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni z kosztów sądowych powyżej kwoty 200 zł. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca zwolnienie wnioskodawczyni w całości od kosztów sądowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie K. K., reprezentowana przez adwokata przyznanego jej z urzędu, wniosła o zmianę tego postanowienia i zwolnienie skarżącej od kosztów w całości, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędne przyjęcie, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe do kwoty 200 złotych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Argumentacja zażalenia prowadziła do wykazania, że wnioski z przeprowadzonej przez Sąd analizy sytuacji finansowej skarżącej są nieuprawnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej w sposób całościowy analizy przedstawionych dokumentów. Zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych ponad kwotę 200 złotych zostało oparte o rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej poparte gruntowną oceną jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Zasadnicze znaczenie ma posiadany przez skarżącą stały dochód, który nawet przy uwzględnieniu kosztów jakie ponosi w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym opłaty za paliwo gazowe, pozwoli na zgromadzenie środków na koszty sądowe nieprzekraczające wskazanej kwoty, co pozbawia słuszności argumentacji pełnomocnika skarżącej przytoczonej w zażaleniu. Uwzględniając tę okoliczność, należało uznać za słuszne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż biorąc pod uwagę aktualny stan sprawy, w sytuacji, gdy z uwagi na prawomocne odrzucenie skargi, przysługującym skarżącej środkiem procesowym jest wniosek o wznowienie postępowania, zakres przyznanego jej prawa pomocy pozwoli na dalsze prowadzenie postępowania sądowego w tej sprawie.
Uwzględnić również należy, że przyznany skarżącej postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r. pełnomocnik z urzędu, będzie zobowiązany w dalszym zakresie świadczyć swą pomoc skarżącej, zgodnie z jej wolą, w tej konkretnej sprawie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.