Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 867/16 po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosków S. S., I. S., M. S. i J. L. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 867/16 o utrzymaniu w mocy postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym oraz o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisów od zażaleń w sprawie ze skarg S. S., I. S., M. S. i J. L. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2016 r., nr... w przedmiocie nakazu rozbiórki kładki nad potokiem, odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2017 r. i umorzył postępowanie w sprawie z wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisów od zażaleń.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił S. S., I. S., M. S. i J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy uznał, że nie wykazali oni przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), zw. dalej p.p.s.a., albowiem ich zadeklarowane dochody były znacznie wyższe od zadeklarowanych wydatków. Ponadto skarżący posiadali nieruchomości rolne, które nie były przez nich wykorzystywane w celu przynoszenia korzyści.
Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżących, postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 867/16 Sąd orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia Referendarza sądowego, podzielając jego ocenę, że osiągane przez skarżących dochody pozwalają na poczynienie oszczędności bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania.
W dniu 18 lipca 2017 r. do tut. Sądu wpłynęły zażalenia skarżących na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 867/16 o odrzuceniu ich skarg kasacyjnych. W zażaleniach tych zawarli oni również wnioski o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, oraz zwolnienia ich od obowiązku uiszczenia wpisów od zażaleń.
W uzasadnieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że nie są w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc się w do wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata lub radcy podkreślił, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (tak w postanowieniu NSA z dnia 22 lipca 2014 r. II FZ 957/14).
W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie powołali żadnych okoliczności z których wynikałoby, że ich sytuacja materialna zmieniła się od czasu złożenia w dniu 29 marca 2017 r. oświadczenia obejmującego dokładne dane o ich stanie majątkowym, rodzinnym i osiąganych dochodach.
Wobec powyższego, na podstawie art. 165 p.p.s.a., Sąd odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 867/16.
Następnie Sąd I instancji wskazał, że przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i pkt 2 tego przepisu. Z treści przepisu art. 222 p.p.s.a. wynika natomiast, że nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Zażalenia wniesione przez skarżących na postanowienie Sądu z dnia 26 czerwca 2017 r. o odrzuceniu ich skarg kasacyjnych, nie zostały sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, ani też przez inne uprawnione osoby wymienione w art. 175 § 2 p.p.s.a. Dlatego też, zdaniem Sądu, podlegały odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a.
Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 222 p.p.s.a., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskami skarżących o zwolnienie ich od wpisów od złożonych zażaleń.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli S. S., I. S., M. S. i J. L. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że nie zgadzają się z treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w związku z czym zasadnym stało się sporządzenie skargi kasacyjnej, a co za tym idzie, z uwagi na sytuację finansową skarżących, złożenie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia przedmiotowej skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie ze względu na zarzuty w nim podniesione.
W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki rozpoznawał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawo pomocy nie wykluczała możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie z treścią art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 257 p.p.s.a., który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, opubl. ONSAiWSA z 2008 r. Nr 5, poz. 74). Zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w formie pisemnej (w zażaleniu z 13 lipca 2016r. (data wpływu do WSA 18 lipca 2017r.) na postanowienie z dnia 26 czerwca 2017r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej), ale nie na urzędowym formularzu. W związku z powyższym Sąd I instancji winien był przesłać skarżącym formularz PPF i wezwać do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie go na urzędowym formularzu PPF dołączonym do wezwania, w zakreślonym terminie, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy, formularz PPF nie został skarżącym przesłany i nie wezwano skarżących do uzupełnienia ww. braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego brak było przesłanek do wydania zaskarżonego postanowienia, bowiem Sąd I instancji winien wszcząć procedurę uzupełnienia braków formalnych wniosku.
Dodać należy, że przepis art. 165 p.p.s.a. daje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona.
Zatem przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek skarżących, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dysponował zaś informacjami koniecznymi do zbadania ww. okoliczności sprawy, co było niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 165 § 1 p.p.s.a.
Nadto, Sąd pominął fakt, że w skardze kasacyjnej skarżący wnieśli o "przyznanie skarżącym prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości", zaś w zażaleniu na postanowienie WSA z dnia 26 czerwca 2017r. skarżący wnieśli o "udzielenie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata/radcy prawnego oraz zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od niniejszego zażalenia, albowiem skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny".
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
- - ---------------------- 4