Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 września 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 246/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skarg M. G., Z. S., M. S., W. W. i [...] z siedzibą w W., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Jednocześnie w pkt 2 sentencji tego orzeczenia zasądził od organu odwoławczego na rzecz M. G., Z. S., M. S., W. W. kwotę po 697 zł oraz na rzecz [...] kwotę 200 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Odpis tego orzeczenia został doręczony skarżącemu [...] w dniu 20 października 2016 r.
W dniu 21 listopada 2016 r. fachowy pełnomocnik [...] w W. (zwanego dalej w skrócie "[...]") wniósł skargę kasacyjną. W skardze tej zaskarżył wskazany na wstępie wyrok w części dotyczącej pkt 2 jego sentencji - w odniesieniu do zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego na jego rzecz.
Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r., które zostało doręczone skarżącemu [...] w dniu 23 grudnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił powyższą skargę kasacyjną wskazując na jej niedopuszczalność. Zażalenie M. S. na ww. postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. II OZ 637/11.
Natomiast w dniu 30 grudnia 2016 r. [...] wystąpiło do Sądu z zażaleniem na pkt 2 sentencji wskazanego na wstępie wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu tego wniosku skarżące [...] wskazało na niepełne pouczenie, jakie zostało przesłane organizacji wraz z doręczeniem jej odpisu tego wyroku. Pouczenie to informowało bowiem jedynie o prawie wniesienia skargi kasacyjnej, brak było natomiast pouczenia o możliwości zaskarżenia pkt 2 sentencji poprzez wniesienie zażalenia. Według pełnomocnika [...], przyczyna uchybienia terminowi ustała w dniu 23 grudnia 2016 r., tj. w dacie doręczenia temu pełnomocnikowi odpisu wskazanego powyżej postanowienia z dnia 5 grudnia 2016 r. W jego ocenie, dopiero w uzasadnieniu tego postanowienia Sądu dokonano niejako pouczenia [...] wskazującego na przysługujący środek zaskarżenia w sprawie orzeczenia zwrotu kosztów postępowania w wyroku oraz tryb i termin do jego wniesienia.
Do wniosku o przywrócenie terminu ustosunkował się uczestnik postępowania [...] wnosząc o jego oddalenie, ewentualnie odrzucenie. Zwrócił m.in. uwagę na błędnie liczony przez wnioskodawcę termin, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi. Zdaniem tego uczestnika należy ustalić do kiedy trwało błędne przeświadczenie wnioskodawcy o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, wywołane nieprawidłowym pouczeniem. Pokreślił przy tym, że na nieprawidłowe pouczenie może powoływać się tylko strona działająca bez fachowego pełnomocnika. W ocenie uczestnika, przyczyna uchybienia ustała w dniu 21 listopada 2017 r. tj. w dacie ustanowienia przez [...] profesjonalnego pełnomocnika. Miał on bowiem możliwość oceny sytuacji i stwierdzenia jaki środek zaskarżenia przysługuje w sprawie. Wówczas też mógł wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego zażalenia powołując się na nieprawidłowe pouczenie oraz dotychczasowe nieposiadanie przez [...] profesjonalnego pełnomocnika.
Uczestnik zauważył, że fachowy pełnomocnik [...] nie może powoływać się, że dopiero w momencie doręczenia mu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej dowiedział się, jaki środek prawny i w jakim terminie ma być złożony. Nadto wskazał, że regulacja art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ma chronić strony działające bez profesjonalnego pełnomocnika, a nie chronić od błędów takich pełnomocników.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wniosek [...] o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie co do kosztów został wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Tymczasem przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia na pkt 2 sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 września 2016 r. ustała najpóźniej w dniu 21 listopada 2016 r. W tej dacie profesjonalny pełnomocnik sporządził skargę kasacyjną wniesioną od rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 sentencji wyroku. Choć niewątpliwie [...] otrzymując odpis wyroku zostało pouczone w sposób niepełny, to jej pełnomocnik jako podmiot profesjonalny obowiązany był dokonać oceny okoliczności faktycznych sprawy i przysługujących stronie środków prawnych.
Brak wiedzy o przysługującym stronie zażaleniu na rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego – wskazany przez pełnomocnika [...] jako przyczyna uchybienia terminowi – nie ustał zatem w dacie doręczenia jej fachowemu pełnomocnikowi postanowienia z dnia 5 grudnia 2016 r., którym Sąd odrzucił skargę kasacyjną [...] jako niedopuszczalną. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upłynął wobec tego najpóźniej z dniem 28 listopada 2016 r. Wniosek złożony został natomiast dopiero w dniu 30 grudnia 2016 r.
Zażalenia na powyższe postanowienia wnieśli: [...] w W. oraz G. M. [...] w W. zakwestionowało zaskarżone postanowienie w całości, domagając się jego uchylenia. Zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono wydanie tego postanowienia z naruszeniem art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 166 i art. 65 § 1 p.p.s.a., ponieważ Sąd nie wypełnił spoczywającego na nim obowiązku doręczenia [...] odpisu pisma procesowego z dnia 24 lipca 2017 r. wystosowanego przez pełnomocnika strony przeciwnej, stanowiącego odpowiedź na wniosek skarżącego [...] z dnia 30 grudnia 2016 r. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia w sprawie kosztów.
Tym samym [...], nie mogąc ustosunkować się do ww. pisma przed doręczeniem w dniu 19 grudnia 2017 r. zaskarżonego postanowienia, było pozbawione możności obrony swoich praw, co z kolei skutkuje nieważnością postępowania, zakończonego przez Sąd pierwszej instancji w dniu 27 listopada 2017r.
Ponadto zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 88 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a., ponieważ Sąd niesłusznie odrzucił omawiany wniosek [...] o przywrócenie terminu, wskazując iż był on sporządzony przez adw. K. P. (ówczesną pełnomocniczkę procesową [...]), podczas gdy faktycznie wniosek ten sporządził, podpisał i wniósł podpisany pod niniejszym zażaleniem W. N., przedstawiciel [...], niebędący prawnikiem.
Natomiast G. M., kwestionując zaskarżone postanowienie w całości, zarzucił temu postanowieniu naruszenie:
- - art. 88 p.p.s.a. w zw. z art. 166, 170 i 171 p.p.s.a., ponieważ Sąd odrzucając wniosek [...] o przywrócenie terminu błędnie określił czas (datę) ustania przyczyny uchybienia do wniesienia przez [...] zażalenia dotyczącego kosztów, zasądzonych przez Sąd pierwszej instancji w wyroku z dnia 5 września 2016 r.;
- - art. 66 § 1 p.p.s.a. ponieważ Sąd pierwszej instancji zaniechał zwrotu do nadawcy pisma procesowego z dnia 24 lipca 2017 r. [...] stanowiącego odpowiedź na wniosek [...] o przywrócenie terminu, który został następnie odrzucony zakwestionowanym postanowieniem;
- - art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a., ponieważ akta sądowe omawianej sprawy na podstawie których zapadło zaskarżone postanowienie są zebrane nieprawidłowo, gdyż zwierają ww. pismo [...], które do tych akt nie powinno zostać włączone;
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenia zasługiwały na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie kosztów, zawarte w punkcie 2 wyroku, podlegał odrzuceniu jako spóźniony.
Z normy art. 87 § 1 p.p.s.a. wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. W orzecznictwie wskazuje się, że termin ten nie rozpoczyna biegu dopóki strona nie dowie się, że do naruszenia doszło (porównaj: postanowienie NSA z 30.01.2018 r. II GZ 10/18).
W realiach niniejszej sprawy trudno podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. To że w dniu 21 listopada 2016 r. pełnomocnik [...] sporządził skargę kasacyjną od punktu 2 wyroku, która następnie została odrzucona jako niedopuszczalna, nie oznacza, że w tej dacie ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie przyjąć należało, że przyczyna uchybienia terminowi ustała nie wcześniej niż w dacie doręczenia [...] postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 5 grudnia 2016 r. W tej sytuacji zatem uznać trzeba, że przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia został złożony w terminie o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a.
W tych okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozostałe zarzuty zażaleń tracą na znaczeniu prawnym. Przy czym jedynie informacyjnie zauważyć należy, co nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że formułowanie zarzutu nieważności postępowania poprzez pozbawienie strony możności obrony jej praw, wobec niedoręczenia odpisu pisma stanowiącego odpowiedź na wniosek [...], nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach tej sprawy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.