Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt II SA/Po 249/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił "[...]" Spółka jawna z siedzibą w M. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K.F. na uchwałę Rady Miasta i Gminy w Margoninie z dnia 28 grudnia 2005 r., nr XXIII/240/05 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. odmówił Spółce "[...]" Sp.j. z siedzibą w M. dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi K.F. na ww. uchwałę Rady Miasta i Gminy w Margoninie, w charakterze uczestnika postępowania.
Pismem z dnia 08 czerwca 2015 r. Spółka reprezentowana przez adwokata wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu wraz z wnioskiem o prawo pomocy, ostatecznie uzupełnionym wnioskiem przedłożonym w dniu 27 lipca 2015 r. Spółka wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie odmowy dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania, argumentując, że nie jest w stanie ponieść całości kosztów sądowych, w szczególności opłaty od zażalenia. W części wniosku dotyczącej majątku i dochodów Spółka oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, wartość środków trwałych Spółki wynosi [...] zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł. Nadto na rachunkach bankowych Spółka posiada środki w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Suma majątku ogółem na dzień 31 grudnia 2014r. wynosi [...] zł, kapitał własny na dzień 31 grudnia 2014r. wynosi [...] zł. Na dzień 31 maja 2015 r. Spółka zatrudnia 45 osób.
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania "[...]" Sp. j. prawa pomocy.
Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła "[...]" Sp.j. z siedzibą w M. podnosząc zarzut braku dokonania kompleksowej analizy finansowej Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazując na treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wyjaśnił, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu.
W ocenie Sądu wojewódzkiego sytuacja majątkowa Spółki nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniały okoliczności powodujące, iż pokrycie przez nią kosztów postępowania jest niemożliwe. Spółka oświadczyła bowiem, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, wartość środków trwałych Spółki wynosi [...] zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł. Nadto na rachunkach bankowych Spółka posiada środki w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Suma majątku ogółem na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiła [...] zł, kapitał własny na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosił [...] zł. Sytuacja majątkowa i finansowa Spółki nie uzasadnia więc twierdzenia, że uiszczenie opłaty od zażalenia w wysokości 100 zł spowoduje zachwianie płynności finansowej Spółki, w taki sposób, że nie będzie w stanie dalej funkcjonować. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "[...]" spółka jawna z/s w M. Postanowienie zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż środki majątkowe wykazane przez uczestnika postępowania nie uzasadniają częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia, w sytuacji, w której nie dokonano kompleksowej analizy sytuacji materialnej uczestnika postępowania, w szczególności pominięto okoliczność, iż większość posiadanych przez nią środków majątkowych stanowi środki trwałe, niezbędne do zapewnienia nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, a środki pieniężne są przeznaczane na bieżące koszty, w tym w szczególności na wynagrodzenia pracowników, a co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania prawa pomocy, pozbawiając uczestnika postępowania możliwości obrony prawnie chronionych interesów.
Wskazując na powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, nadto o zasądzenie na rzecz uczestnika postępowania kosztów sądowych wywołanych wniesieniem zażalenia, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż oceniając sytuację majątkową spółki Sąd pominął szereg okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, takich jak to, że większość środków posiadanych przez spółkę stanowi środki trwałe, które są niezbędne do nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wyzbycie uniemożliwiłoby jej kontynuowanie. Wskazano, iż spółka zobowiązana jest do comiesięcznej wypłaty wynagrodzeń dla 45 pracowników oraz dokonywania zakupu materiałów oraz towarów niezbędnych do produkcji wyrobów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, iż art. 246 § 2 p.p.s.a., wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, jaką jest w niniejszej sprawie wnioskująca Spółka. I tak, w zakresie częściowym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy Spółka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Równocześnie, jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji. Nie można bowiem przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie. Z oświadczeń zawartych w aktach sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Bowiem stwierdzić należy, iż strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.
Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej, (por. post. NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12). Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.
Podkreślić należy, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą wnosząc skargę w związku z jej prowadzeniem musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z tą działalnością w tym także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów skarżącej spółki, nie pozwala przyjąć, aby spółka była pozbawiona środków finansowych. Aczkolwiek działalność gospodarcza przynosiła spółce w ostatnim okresie straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi.
Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Tym bardziej, iż jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji Spółka na rachunkach bankowych posiadała środki w wysokości [...] zł oraz [...] zł, wielokrotnie przekraczające wysokość wymaganych kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.