Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 1930/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. i J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H. i J. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej nakazującej rozbiórkę budynku
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż postanowieniem z dnia 23 lipca 2007 r. Sąd odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt II OZ 903/04 uchylił postanowienie Sądu z dnia 23 lipca 2007 r., wskazując, iż nie przeprowadzono w sposób należyty postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego.
W związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwano skarżących reprezentowanych przez pełnomocnika do uzupełnienia - w terminie 7 dni - danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń. Pomimo zakreślonego przez Sąd terminu skarżący nie przedłożyli dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń.
Sąd podniósł, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1).
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Oświadczenie skarżących uniemożliwia jednoznaczną ocenę możliwości finansowych wnioskodawców. Sąd wskazał, iż skarżący osiągają dochody w kwocie [...] zł, są właścicielami domu położonego w S. o pow. [...] m2, nieruchomości rolnej o pow. [...] ha oraz domu w miejscowości C. o pow. [...] m2.
Sąd podniósł, iż uchylenie się skarżących od złożenia wymaganych dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi dokładną ocenę stanu majątkowego, a tym samym określenie możliwości płatniczych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli H. i J. K., reprezentowani przez adwokata R. R., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżących stać na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i poniesienie kosztów postępowania. Podniesiono, iż skarżący posiadają dochód w wysokości [...] zł i nie są w stanie ponieść tych wydatków zważywszy, iż mają na utrzymaniu troje uczących się dzieci oraz ponoszą koszty utrzymania i pięcioosobowej rodziny i koszty utrzymania mieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2/.
Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z wniosku skarżących wynika, iż uzyskują łączny miesięczny dochód w wysokości [...] zł, a także posiadają majątek w postaci trzech nieruchomości - są właścicielami domu położonego w S. o pow. [...] m2, nieruchomości rolnej o pow. [...] ha oraz domu w miejscowości C. o pow. [...] m2.
Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie skarżący H. i J. K. wezwani przez Sąd pierwszej instancji do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i wydatków członków rodziny - celem wyjaśnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej strony - nie wykonali zarządzenia Sądu pierwszej instancji o uzupełnienie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżących. Skarżący nie wykazali okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.