Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania S. P. prawa pomocy.
Na postanowienie to skarżący wniósł zażalenie, podnosząc w nim zarzut nieważności postępowania przy rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od ww. postanowienia referendarza sądowego, wynikającej z faktu rozpoznania tego sprzeciwu przez sędziego, który podlegał wyłączeniu z uwagi na to, że brał udział w wydaniu wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. IV SA/Gl 1203/17 oddalającego skargę skarżącego na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., odrzucił zażalenie jako niedopuszczalne wskazując, że ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o utrzymaniu w mocy postanowienia lub zarządzenia referendarza sądowego wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.
W zażaleniu na postanowienie z dnia 19 grudnia 2018 r. skarżący wniósł o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania przez Sąd I instancji w innym składzie, jak również podniósł zarzut nieważności postępowania w związku z wydaniem postanowień z dnia 29 października 2018 r. oraz 19 grudnia 2018r. przez sędziego, który na wcześniejszym etapie postępowania brał udział w wydaniu wyroku w tej sprawie. Kwestionując skład osobowy Sądu, który wydał zaskarżone postanowienie oraz wcześniejsze postanowienie z dnia 29 października 2018 r., skarżący wskazał, że aby rozpoznanie jego sprzeciwu oraz zażalenia było niewadliwe, te środki zaskarżenia powinny być rozpoznane przez sędziego, który nie brał udziału w wydawaniu wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie budzi zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego przejęta w zaskarżonym postanowieniu ocena Sądu I instancji o niedopuszczalności zażalenia na wydane na podstawie art. 206 § 1 p.p.s.a. postanowienie tego Sądu, utrzymujące w wyniku rozpoznania sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo stwierdził, że stosownie do mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu - art. 260 § 2 p.p.s.a. W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania przez Sąd I instancji postanowienia z dnia 29 października 2018 r. utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego, ustawodawca nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły po rozpoznaniu sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania, cofnięcia, odmowy przyznania prawa pomocy albo umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, o jakim mowa w art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Z tego względu poprawność wniosku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o niedopuszczalności zażalenia na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi.
Realizacja zasady pewności co do prawa wymaga, by dopuszczalność zażalenia wynikała jednoznacznie z przepisów prawa. W aktualnym stanie prawnym, jak wskazano powyżej, ustawa procesowa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na wydane na podstawie art. 260 § 1 tej ustawy postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy. Odrzucenie zażalenia z przyczyn formalnych z uwagi na nieusuwalne przeszkody procesowe do jego rozpoznania nie pozwalało zarazem Sądowi dokonać oceny merytorycznych okoliczności wydania zaskarżonego aktu.
Dostrzec trzeba, że stanowiska Sądu I instancji w powyżej wskazanym zakresie wnoszący zażalenie także nie kwestionuje, ponosząc jedynie zarzuty ukierunkowane na wywiedzenie niewłaściwego składu osobowego Sądu, który wydał będące przedmiotem sporu postanowienie w sprawie prawa pomocy. W rozpoznawanym zażaleniu skarżący zarzut ten łączy z zarzucaną również postanowieniu z dnia 19 grudnia 2018 r. o odrzuceniu zażalenia wadą, uprawniającą wniosek o jego nieważności. Zdaniem skarżącego, wadliwość zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy wynika z faktu wydania tych orzeczeń przez sędziego, który brał udział w wydaniu wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r. (przesłanka z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
W odniesieniu do stanowiska skarżącego, zarzucającego naruszenie jego praw proceduralnych w związku z niewłaściwą obsadą Sądu rozpoznającego sprzeciw oraz zażalenie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powyższego zapatrywania strony nie podziela. W świetle art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Pod pojęciem "sprawy", o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., należy rozumieć orzeczenie rozstrzygające sprawę sądowoadministracyjną co do istoty, a zatem wyrok lub postanowienie w przedmiocie zaskarżonego aktu administracyjnego, nie zaś rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w toku postępowania. To, że sędzia wyznaczony jako sprawozdawca brał udział w merytorycznym rozpoznaniu sprawy, czy wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie nie stanowi przeszkody do wydania w tej sprawie przez tego sędziego orzeczeń wpadkowych (w przedmiotowej sprawie: postanowienia w przedmiocie prawa pomocy oraz postanowienia odrzucającego zażalenie na postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie w sprawie prawa pomocy).
Nie jest to bowiem - jak twierdzi wnoszący zażalenie - sytuacja, o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Ratio legis przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odnosi się do gwarancji bezstronności sędziego przy kontrolowaniu zaskarżonego orzeczenia w sądzie wyższej instancji. Skarżący nie dostrzega, że zakaz z art. 18 § 6 p.p.s.a. obejmuje sytuacje, w których sędzia brałby udział w wydaniu orzeczenia w pierwszej (niższej) instancji, a kolejno ten sam sędzia miałby wziąć udział w drugiej (wyższej) instancji w tej samej sprawie wskutek zaskarżenia tego orzeczenia, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
Wobec stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo Sąd I instancji zastosował art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., odrzucając na ich podstawie niedopuszczalne zażalenie na postanowienie tego Sądu wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.