Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 828/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2016 r. odmawiające Stowarzyszeniu P. z siedzibą w R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wnioskodawca pomimo wezwania nie dołączył do akt sprawy aktualnego wykazu członków Stowarzyszenia, jak również aktualnego wykazu ponoszonych wydatków. W sytuacji, w której nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, stwierdzono, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Nie może być tak, że prawo pomocy zostanie przyznane Stowarzyszeniu, co do którego nie wiadomo ile osób zrzesza, jakie ma dochody i jakie ponosi wydatki.
Rozpoznając zażalenie Stowarzyszenia na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r. odrzucił je.
W dniu 20 maja 2016 r. skarżący złożył ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W formularzu, skarżący podobnie jak w poprzednim wniosku podał, że nie posiada konta bankowego i nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, a jako organizacja non profit źródło jego finansowanie pochodzi ze składek, które nie są obowiązkowe.
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2016 r., umorzono postępowanie w przedmiocie prawa pomocy na podstawie art. 249a oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a.
Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł skarżący wskazując, że Sąd nie zbadał aktualnego stanu formalno-prawnego i materialnego Stowarzyszenia, stwierdzając, że "zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego". W ocenie wnoszącego sprzeciw powyższe stwierdzenie stanowi naruszenie prawa, w sytuacji błędu zawartego w postanowieniu z dnia 22 marca 2016 r.
Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a."), utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazano, że składając ponownie wniosek Stowarzyszenie powołało się, tak jak i w poprzednim wniosku, na brak majątku oraz okoliczność, iż jakiekolwiek fundusze pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. W ocenie Sądu złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy z tożsamą argumentacją co wniosek o prawo pomocy już prawomocnie rozstrzygnięty nosi znamiona nadużycia prawa w postaci obejścia przepisów o obowiązku strony postępowania w zakresie przedstawienia dokładnych danych o swym stanie majątkowym. Z powyższych względów, wbrew twierdzeniom strony, nie było konieczności ponownego wzywania strony do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy.
Porównanie bowiem poprzedniego oświadczenia majątkowego z aktualnie składanym wnioskiem, ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez skarżące Stowarzyszenie z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jego sytuacji majątkowej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie P. z siedzibą w R., domagając się jego uchylenia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), modyfikująca m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Na mocy jej art. 2, w sprawach wszczętych od tej daty, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa, sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a więc wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy - art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Stosownie zaś do treści art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie określone w jego pkt 1-10. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w ww. katalogu.
Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w zakresie umorzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy - wydane na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego. Ani art. 194 § 1 P.p.s.a., ani żaden inny przepis ustawy nie przyznaje stronie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w opisanym przedmiocie, gdyż w tym zakresie jest to sąd orzekający w drugiej instancji. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że wniesiony przez skarżącego środek zaskarżenia jest niedopuszczalny, w związku z czym podlega odrzuceniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.