Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 242/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek I.B. i R.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowego zobowiązani zostali do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawców wynika, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Źródłem utrzymania małżonków są dochody wnioskodawcy z działalności gospodarczej w wysokości, wedle oświadczenia, 308 zł miesięcznie oraz z najmu mieszkań w kwocie 1 493 zł miesięcznie, zaś wnioskodawczyni - z tytułu umowy o pracę w kwocie 6 004 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie 1 304 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody swoje małżonkowie oszacowali na kwotę 9 109 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m² oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m² i 48,3 m².
Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385000 zł, samochód VW Tiguan o wartości 76 200 zł oraz samochód VW Golf o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ewentualne oddalenie skargi spowoduje po stronie wnioskodawców niepowetowaną szkodę w tym groźbą utraty aktualnego miejsca zamieszkania, a nawet konieczność przeprowadzki, co wygeneruje ogromne koszty.
Postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy.
Skarżący wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia.
Sąd I instancji rozpoznając wniosek stwierdził, iż wnioskodawcy nie wykazali okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie sposób bowiem uznać skarżących za osoby ubogie, jeśli się tylko weźmie pod uwagę wysokość stałych i regularnych dochodów oraz zgromadzone oszczędności. Sąd I instancji wyjaśnił, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. W niniejszej sprawie wpis od skargi wniesionej przez skarżących wynosi 500 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej zwana "p.p.s.a."), oddalił wniosek.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli I. i R.B. zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., polegające na braku zwolnienia skarżących choćby od części wpisu sądowego i oddalenie wniosku w pełnym zakresie, w sytuacji gdy wniosek zawierał żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych i przyznania pomocy prawnej choćby częściowo. Wskazując na powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż skarżący rozumieją, że zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin, to jest wpisów sądowych, stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jednak w ich ocenie brak jest podstaw do odmowy im jako czynnym podatnikom, którzy odprowadzają do Skarbu Państwa regularnie wysokie podatki, prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.
Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja ta została wprowadzona w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądami osobom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, które w żadem sposób nie są w stanie uzyskać środków niezbędnych dla pokrycia kosztów postępowania sądowego.
W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów stwierdzić należy, iż skarżący nie mogą być uznani za osoby znajdujące się w takich właśnie skrajnie ciężkich warunkach materialnych.
Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji źródłami utrzymania małżonków są dochody wnioskodawcy z działalności gospodarczej w wysokości 308 zł miesięcznie oraz z najmu mieszkań w kwocie 1 493 zł miesięcznie, zaś wnioskodawczyni - z tytułu umowy o pracę w kwocie 6 004 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie 1 304 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody swoje małżonkowie oszacowali na kwotę 9 109 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m² oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m² i 48,3 m².
Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385000 zł, samochód VW Tiguan o wartości 76 200 zł oraz samochód VW Golf o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. Stwierdzić należy, iż odprowadzanie przez wnioskodawców wysokich podatków nie jest okolicznością mającą wpływ w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.