Uzasadnienie
W dniu 22 września 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez E. S. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Zarządzeniem z dnia 24 września 2008r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udzielenie informacji na wyszczególnione pytania. W dniu 13 października 2008r. do Sądu wpłynęło pismo wnioskodawcy zawierające żądane wyjaśnienia oraz zaświadczenie z Urzędu Gminy o uzyskiwanych dochodach z gospodarstwa rolnego.
Postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że jest rolnikiem prowadzącym 17 hektarowe gospodarstwo rolne, położone na bardzo słabych glebach i uzyskującym dochód ze sprzedaży mleka w wysokości [...] złotych miesięcznie. Wnioskodawca oznajmił, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Z. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w okresie od grudnia 2006 r. do grudnia 2008 r. i dlatego musi do cięższych prac w gospodarstwie stale wynajmować pracowników, co jeszcze bardziej podnosi koszty produkcji.
Z tego też względu, ograniczył produkcję rolną do takiej, która wymaga mniej pracy, ale tym samym jest mniej dochodowa. Wnioskodawca zakreślił w formularzu, że posiada stary, drewniany dom o powierzchni 60 m2 - oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarcze, co dodatkowo ogranicza możliwości rozwoju hodowli zwierząt. Wnioskodawca dodał, że ostatnio poniósł znaczne wydatki na remont maszyn rolniczych.
Wnioskodawca wyjaśnił, że oprócz hodowli bydła nie prowadzi hodowli innych zwierząt, a jedynie czasami uzyskuje dochód ze sprzedaży zboża, za które w 2008 r. otrzymał kwotę [...] złotych. Wnioskodawca podał, że w 2007 r. otrzymał dopłatę bezpośrednią do prowadzonego gospodarstwa rolnego ze środków unijnych w wysokości [...] złotych. Skarżący oświadczył, że na utrzymanie siebie, domu i budynków wydaje około [...] złotych miesięcznie, a prowadzone przeciwko niemu egzekucje komornicze są z tytułu przegranych trzech procesów cywilnych i jednego karnego. Wnioskodawca poinformował, że poza wykazanym dochodem z tytułu sprzedaży mleka w wysokości [...] złotych oraz sprzedaży zboża w tym roku [...] złotych uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] złotych miesięcznie. Z nadesłanego zaświadczenia z Urzędu Gminy K. z dnia 3 października 2008 r. wynika, że gospodarstwo rolne wnioskodawcy wynosi 20,4690 ha powierzchni fizycznej, zaś powierzchni przeliczeniowej 13,0020 ha, a roczny dochód z gospodarstwa wynosił [...] złotych, co miesięcznie daje kwotę w wysokości [...] złotych.
Oceniając sytuację materialną wnioskodawcy w świetle powyższych danych oraz argumentów podnoszonych w sprzeciwie Sąd uznał, iż nie jest on w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Stwierdzono, że poniesienie tego wydatku wykracza poza możliwości finansowe wnioskodawcy. Z tego względu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Jednocześnie stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest na tyle osobą ubogą, iż jej rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.
Biorąc pod uwagę dochody wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu renty, sprzedaży mleka i sprzedaży zboża oraz wysokość wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 200,00 złotych uznano, że przy ograniczeniu wydatków nie będących niezbędnymi wnioskodawca jest w stanie ponosić koszty sądowe samodzielnie. Sąd podkreślił, iż instytucja prawa pomocy nie może być nadużywana w sytuacji kiedy wnioskodawca prowadzi niemałe gospodarstwo rolne, uzyskuje stałe dochody z tytułu sprzedaży mleka oraz renty oraz dodatkowe z tytułu sprzedaży zboża.
Na powyższe postanowienie E. S. złożył zażalenie, podnosząc, że Sąd dokonał zupełnie teoretycznego wyliczenia jego dochodów, które nie ma nic wspólnego z dochodem rzeczywistym, pominięcie faktu że orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy, brak znajomości życia i pracy oraz funkcjonowania gospodarstwa rolnego, pominięcie przez Sąd, że przeciwko niemu prowadzone są przez cztery postępowania egzekucyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonywujący sposób, że znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając bowiem jego stan majątkowy oraz uzyskiwane dochody nie można zaliczyć skarżącego do osób szczególnie ubogich, których środki finansowe są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Jak bowiem wynika z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z wyjaśnień skarżącego poza wykazanym dochodem z tytułu sprzedaży mleka w wysokości [...] złotych oraz sprzedaży zboża w tym roku [...] złotych uzyskuje on dochód z tytułu renty w wysokości [...] złotych miesięcznie. Z nadesłanego zaświadczenia z Urzędu Gminy K. z dnia 3 października 2008 r. wynika, że gospodarstwo rolne wnioskodawcy wynosi [...] ha a roczny dochód z gospodarstwa wynosił [...] złotych, co miesięcznie daje kwotę w wysokości [...] złotych. Ponadto wnioskodawca podał, że w 2007 r. otrzymał dopłatę bezpośrednią do prowadzonego gospodarstwa rolnego ze środków unijnych w wysokości [...] złotych. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu skarżący w obecnej sytuacji majątkowej, przy racjonalnym gospodarowaniu posiadanymi zasobami pieniężnymi jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie ponieść koszty sądowe, które w na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym, który w przypadku skarżącego jest dość znaczy bowiem jest on właścicielem stosunkowo dużego gospodarstwa rolnego.
Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych przez skarżącego w zażaleniu wskazać, że Sąd oceniając sytuację materialną wnioskodawcy wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy w tym także fakt czasowej niezdolności do pracy skarżącego oraz prowadzenia przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. Zgodzić się więc należy z wnioskiem Sądu I instancji, że nie można przyjąć, że skarżący jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze nie pozwalają na choćby częściowe partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Brak zarazem również podstaw do przyjęcia, że ustalona przez Sąd I instancji wysokość dochodów skarżącego, które przecież sam wykazał, odbiega od rzeczywistych dochodów przez niego osiąganych.
W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. przyznał E. S. prawo pomocy w postaci przyznania radcy prawnego a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.