Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2 738 zł miesięcznie. Są współwłaścicielami działki nr [...] i nr [...] o powierzchni 2.488 m² w N. Nie posiadają domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Z dodatkowych wyjaśnień, zawartych w piśmie z 15 czerwca 2014 r. wynika, że wnioskodawcy mieszkają w mieszkaniu o powierzchni 56 m², w którym nie mają zimnej wody i ogrzewania, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Otrzymali nakaz eksmisji z ww. lokalu. Wnioskodawcy oświadczyli, iż jedną emeryturę w całości przeznaczają na prowadzenie spraw sądowych, natomiast druga, nie wystarcza na skromne życie (nie wystarcza na minimum socjalne). Wskazali, iż nie otrzymują żadnej pomocy od organizacji społecznych, jak również nie korzystają z pomocy dzieci i rodziny. Nie posiadają rachunków bankowych, deklaracje podatkowe składa za nich ZUS.
Odmawiając skarżącym przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w niniejszej sprawie nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców wskutek nieudzielenia przez nich szczegółowych informacji. Wnioskodawcy nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajdują się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić sytuację materialną skarżących, w szczególności, dotyczących ponoszonych comiesięcznych wydatków, co uniemożliwia podjęcie decyzji o przyznaniu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. WSA uznał, że dopiero porównanie koniecznych wydatków z wpływami pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony.
Ponadto zauważył, że wnioskodawcy nie nadesłali kopii dokumentów PIT, które otrzymują od ZUS, dokonującego za nich rozliczenia z urzędem skarbowym. WSA podkreślił, że skarżący otrzymują emeryturę, co skłania do wniosku, że ich sytuacja materialna jest stabilna. Gdyby skarżący udzielili odpowiedzi w sposób do którego zostali zobowiązani wezwaniem z dnia 26 maja 2014 r., Sąd miałby podstawy do oceny czy można ich zaliczyć do osób wyjątkowo ubogich, spełniających warunek do przyznania prawa pomocy. Złożone przez strony oświadczenie jest zaś niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych. Z tego względu, Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. W. i M. W., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględnić bowiem należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania.
Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, z konstrukcji powołanego powyżej przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z ich strony współpracy w wyjaśnieniu ich sytuacji majątkowej i osobistej. Pomimo, iż skarżący na podstawie art. 255 P.p.s.a. zostali wezwani do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie ich sytuacji materialnej, kierowanych do nich wezwań nie wykonali. Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
Z opisanych wyżej względów, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia im prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie.
Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.