Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 535/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając ponowny wniosek P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia odmówił przyznania P. K. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd I instancji zauważył, że wobec prawomocnego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu postanowieniem NSA z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt II OZ 951/15 ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany będzie na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "P.p.s.a."), gdzie zasadnicze znaczenie ma wykazanie, że okoliczności stanowiące podstawę poprzedniego postanowienia uległy zmianie.
Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał we wniosku, że jego sytuacja materialna zmieniła się w istotny sposób w stosunku do wskazanej w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności tak by uzasadniać przyznanie prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd zwrócił uwagę na różnice w kwotach wynagrodzenia uzyskiwanego przez skarżącego i jego żonę w porównaniu z poprzednim wnioskiem i uznał, że rozbieżności te wynikają ze zmienności uzyskiwanych dochodów w zależności od miesiąca.
Sąd podkreślił, że podstawą przyznania prawa pomocy jest ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy i powinien on w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Podstawą rozpoznania wniosku są informacje podane przez stronę.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, Sąd wskazał, że podane przez skarżącego w formularzu wniosku z dnia 20 lipca 2016 r. oraz formularzu z dnia 8 sierpnia 2016 r. koszty usług świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika (odpowiednio 6 000 zł oraz 20 000 zł) nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Nie wyjaśniono z czego wynika rozbieżność we wskazanych stawkach.
Dalej Sąd stwierdził, ze skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i trójką dzieci, z których dwoje studiuje we Wrocławiu. Łączny dochód skarżącego i jego żony to kwota około 5 400 zł miesięcznie. Natomiast wydatki to kwota około 4 000 zł. Mając to na uwadze Sąd uznał, że kwota pozostała po poniesieniu kosztów koniecznych dla utrzymania rodziny pozwala na poniesienie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Stwierdził, że błędne jest twierdzenie Sądu I instancji, że kwota 5400 zł dochodu miesięcznego dzielona na pięć osób jest wystarczająca do opłacenia sprawy i adwokata. Wskazał na wysokie koszty ponoszone w związku z edukacją dzieci (dwoje na studiach i jedno w liceum) oraz na konieczność regulowania zaległych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, kosztami naprawy kamienicy czy samochodu. Stwierdził, że koszty wynajęcia adwokata to kwota około 10 000 zł, czego jednak nie może udokumentować pismem bowiem adwokaci nie potwierdzają tego na piśmie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie należy postrzegać w kategoriach wyjątku od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna być świadoma obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem NSA, Sąd I instancji, rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 165 P.p.s.a., gdzie bada się zmianę okoliczności w stosunku do tych, które stanowiły podstawę poprzednio wydanego rozstrzygnięcia, prawidłowo uznał, że także aktualnie skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Nowo podnoszone okoliczności mają uzasadniać zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że poprzednio dokonana, w prawomocnym postanowieniu sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Brak jest zatem podstaw do zmiany stanowiska Sądu w zakresie przyznania prawa pomocy.
Rozpoznawany przez Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy swoim przedmiotem odnosił się do sprawy już rozstrzygniętej przez ten Sąd w toku dotychczasowego postępowania, gdyż prawomocnym (NSA postanowieniem z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt II OZ 951/15 oddalił zażalenie) postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.
Wówczas Sąd uznał, że dochody skarżącego są wystarczające do pokrycia kosztów postępowania w sprawie i reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto uznał, że przedstawione dane opisujące jego sytuację majątkową nie były wiarygodne z racji nie przedstawienia aktualnych rozliczeń PIT i pełnych wyciągów z rachunków bankowych.
W obecnie rozpoznawanym wniosku z dnia 14 lipca 2016 r. skarżący wskazał na ten sam co poprzednio majątek lecz niższe dochody obojga małżonków (poprzednio po 3500 zł a teraz 2800 zł i 2200 zł). Zadeklarowano te same wydatki rzędu 4000 zł. W uzupełnieniu tego wniosku z dnia 28 lipca 2016 r. wskazano na dochód 5400 zł i koszty około 3200 zł oraz bliżej niesprecyzowane koszty studiujących we W. syna i córki a także koszty remontu kamienicy. W obu powyższych formularzach PPF raz wskazano rozbieżne koszty wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. W pierwszym przypadku była to kwota 6 000 zł, w drugim 20 000 zł, co miał uzasadniać ten sam skomplikowany charakter sprawy. Nie przedstawiono żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających twierdzenia zawarte w formularzach PPF.
Zdaniem NSA, porównanie aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego oraz wynikającej z poprzednio prawomocnie rozpatrzonej sprawy dowodzi, że nie nastąpiła znacząca zmiana okoliczności mająca wpływ na ocenę możliwości finansowych skarżącego. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że różnice w dochodach wynikają z ich zróżnicowania w zależności od okresu, którego dotyczą i nie mają charakteru znaczącej negatywnej zmiany. Wydatki związane z utrzymaniem także kształtują się na podobnym poziomie. Nie są znane dokładne koszty studiowania syna i córki oraz koszty dokonanych remontów kamienicy. Skarżący mimo obowiązku ich wykazania nie określił ich ani ich nie udokumentował. Tym samym przy braku uprawdopodobnienia tychże kosztów należało je pominąć.
Przyjmując zatem, że dochody gospodarstwa domowego ulegają wahaniom w zależności od miesiąca (średnio 5400 zł), to przy stałych wydatkach rzędu 3200 zł czy nawet 4000 zł nie są to tak znaczne różnice, które doprowadziłyby do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pokryciu stosunkowo wysokich wydatków utrzymania pięcioosobowej rodziny do swobodnego zagospodarowania pozostaje mu kwota 1400 zł. W ocenie Sądu jest to kwota pozwalająca wygospodarować środki na pokrycie kosztów postępowania.
NSA podziela także stanowisko Sądu I instancji co do nieuprawdopodobnienia kosztów reprezentacji skarżącego przez pełnomocnika z wyboru. Powoływanie się na kwoty raz 6000 zł a później 20 000 zł za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz reprezentację przed NSA, wskazuje, że są to wartości dowolnie przyjęte przez samego skarżącego. Zdaniem NSA, charakter niniejszej sprawy nie wskazuje na taki nakład pracy pełnomocnika z wyboru i związane z tym koszty by zasadne byłoby żądanie tak wysokich kosztów za prowadzenie sprawy. Twierdzenie skarżącego, że żaden z pełnomocników nie chciał potwierdzić pisemnie kwoty za reprezentację w sprawie nie jest prawdopodobne.
Odnosząc się do twierdzeń o konieczności pokrycia z kwoty 1400 zł kosztów edukacji dzieci, które w istocie nie są znane gdyż skarżący nie przedstawił, żadnych dowodów na tę okoliczność, NSA stwierdza, że skoro skarżący zobowiązany do wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej nie dołożył starań by koszty powyższe wykazać, to tym bardziej Sąd uznając je za nieuwiarygodnione nie miał podstaw by je uwzględnić. Podobnie należy odnieść się do nie wykazanych kosztów remontów kamienicy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przywołał okoliczności pozwalających stwierdzić, że jego sytuacja materialna zmieniła się na tyle istotnie, że zasadna stała się zmiana stanowiska wyrażonego we wcześniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący powołał się bowiem na zbliżone okoliczności, jak w poprzednio składanym wniosku. Okoliczności te były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Sąd uznał wówczas, że nie są one wystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy. Obecnie przeprowadzona analiza znajdujących się w aktach sprawy wniosków również nie pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa pogorszeniu. Nie wykazano by przy nieznacznie mniejszych dochodach po pokryciu stałych wydatków skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy.
Z powyższych względów należało uznać, że w sprawie nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 165 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.