Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił skarżących I. T. i M. T. od wpisu sądowego od skargi w ½ części, a w pozostałej części wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący nie są osobami majętnymi, ale też nie można uznać, że nie stać ich na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Każde ze skarżących uzyskuje stały dochód – łącznie [...] zł. Ponadto I. T. otrzymuje rocznie kwotę [...] zł z tytułu współwłasności w nieruchomości przy ul. [...] w K. Sam fakt posiadania nieruchomości nie wyklucza zwolnienia od kosztów sądowych, dlatego też Sąd częściowo uwzględnił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. Otrzymywana przez skarżącą kwota [...] zł wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych w tej sprawie, a zatem uiszczenie wpisu w połowie wysokości nie będzie stanowiło nadmiernego obciążenia dla skarżących.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący podnieśli, że dochody, którymi dysponują nie pozwalają na odłożenie choćby najmniejszej kwoty na inne cele, niż pokrycie bieżących kosztów utrzymania. W szczególności nie stać skarżących na opłacenie adwokata. Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, że I. T. nie tylko musi pokryć koszty bieżącego utrzymania w zakresie opłat za mieszkanie, świadczenia, wyżywienie oraz ubrania, ale również, ze względu na wiek i stan zdrowia musi ponieść koszty niezbędnej opieki medycznej i lekarstw. Również sytuacja materialna M. T. uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Wykazane przez skarżących dochody dwuosobowej rodziny wynoszą [...] zł brutto (świadczenie emerytalne I. T. [...] zł, w tym dodatek pielęgnacyjny [...] zł oraz świadczenie emerytalne jej syna M. T. w kwocie [...]). Skarżący zamieszkują wspólnie w lokalu zastępczym w [...], za który uiszczają czynsz w wysokości [...] zł. Ponadto I. T. jest współwłaścicielką w 18/50 częściach nieruchomości przy ul. [...] w K., która przynosi jej dochód rocznie ok. [...] zł (obecnie toczy się postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności) oraz współwłaścicielką w 1/3 części działki rolnej i sadu o pow. [...] ha, z której nie uzyskuje żadnego dochodu.
W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że skarżący wykazali dostatecznie, iż nie dysponują wystarczającymi środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Jakkolwiek skarżąca nie przedłożyła dowodów na okoliczność, w jakiej wysokości ponosi wydatki na leczenie, to z uwagi na wiek (89 lat) i stan zdrowia (zaliczenie do I grupy inwalidów) niewątpliwie wydatki takie ponosi w znacznej kwocie. Uwzględniając tę okoliczność oraz wysokość emerytur skarżących, a także wysokość wydatków na mieszkanie oraz bieżące wydatki na jedzenie i środki czystości, należało dojść do wniosku, iż skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Fakt, iż skarżąca otrzymuje rocznie jednorazowo ok. [...] zł z tytułu uzyskiwanego z nieruchomości przy ul. [...] w K. dochodu, nie uzasadnia przyjęcie, iż skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe powyżej ½ wpisu oraz wydatki na adwokata. Mając bowiem na uwadze wysokość emerytur skarżących i ich wydatki, nie ma podstaw, aby nie uznać za wiarygodne twierdzenia, iż jest to kwota, którą w całości skarżący przeznaczają na pokrycie bieżących zobowiązań.
Odmienna ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie jest więc trafna, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwróci się do właściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie adwokata (art. 253 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.