Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1084/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania G. J. – K. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści złożonego w dniu 26 października 2011 r. (data stempla pocztowego) wniosku oraz załączonych do niego dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Posiadają oni dom o pow. 125 m² oraz dwie działki o pow. 700 m² oraz 4.000 m². Skarżąca wraz z mężem są emerytami, łącznie z tytułu świadczeń emerytalnych miesięcznie otrzymują kwotę powyżej 4.700 zł netto. Na kontach bankowych posiadają ponad 100.000 zł (rachunki rozliczeniowe, lokaty oszczędnościowe). Na konieczne koszty utrzymania wydają około 1.150 zł (koszty mieszkania, leczenia).
Postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono skarżącej dnia 29 listopada 2011 r.
W dniu 30 listopada 2011 r. skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego.
Rozpoznając w/w sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd wskazał, iż przyznanie prawa pomocy stosowane jest wyłącznie wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec takich osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż art. 246 § 1 p.p.s.a. przesądza o tym, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ma charakter materialny i jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r. sygn. akt OZ 1516/04, Lex nr 302273). Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż nie ma możliwości kierowania się innymi kryteriami (poza ekonomicznym) przy ocenianiu zasadności przyznania wnioskodawcy pomocy ze strony budżetu Państwa. Stąd też o ewentualnym uwzględnieniu żądania strony nie mogą decydować inne kryteria, jak na przykład stan zdrowia, wiek, czy też skomplikowany charakter sprawy.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że sytuacja majątkowa gospodarstwa domowego skarżącej (wysokość świadczeń emerytalnych plus wysokość zgromadzonych oszczędności) powoduje, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, gdyż skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego.
Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 23 stycznia 2012 r. wniosła G. J. – K. W uzasadnieniu podniosła, iż kryterium materialne będące podstawą odmowy przyznania prawa pomocy jest niesprawiedliwe w stosunku do obywatela, bo z Konstytucji nie wynika, że równość wobec prawa jest realizowana na podstawie kryterium tylko i wyłącznie ekonomicznego.
Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanką uzasadniająca uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez ubiegającego się o nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zaznaczyć trzeba, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż stwierdził, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że skarżąca posiada stabilną sytuację finansową. Porównując wielkość miesięcznych dochodów skarżącej i jej męża tj. świadczeń emerytalnych stanowiących kwotę ponad 4.700 złotych netto z wykazanymi przez nią koniecznymi kosztami utrzymania wynoszącymi ok. 1.150 złotych, brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych i profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącej pozwala jej na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów związanych prowadzeniem niniejszego postępowania oraz z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sytuacja majątkowa wykazana przez skarżącą nie daj podstaw do uznania, że kwalifikuje się ona do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu