Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 598/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. G. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 31 stycznia 2020 r.,... (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia z 13 marca 2020 r. skarżący wezwany został na wskazany przez siebie adres do podania własnego numeru PESEL oraz nadesłania podpisanego egzemplarza skargi, bądź podpisanie w siedzibie Sądu egzemplarza znajdującego się w aktach sprawy – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa, kierowana na adres wskazany przez skarżącego wróciła z adnotacją "nie podjęto w terminie". Zarządzeniem z 9 czerwca 2020 r. uznano, iż przesyłka została skutecznie doręczona w dniu 1 czerwca 2020 r. Pismem z dnia 8 czerwca 2020 r. (data wpływu) skarżący złożył wniosek o niewyciąganie konsekwencji z tytułu nieodebrania przesyłki, wskazując jednocześnie na przyczynę w postaci braku możliwości odebrania przesyłki na poczcie (koronawirus). Jednocześnie wniósł o ponowne doręczenie przesyłki. W treści pisma nie wskazał swojego numeru PESEL. Z kolei pismem z dnia 22 czerwca 2020 r. skarżący wskazał swój numer PESEL.
Sąd Wojewódzki przywołał przepisy art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. i art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., stanowiące podstawę wezwania do usunięcia braków formalnych skargi. Ponadto Sąd Wojewódzki podniósł, że art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 695 ze zm. dalej: "Tarcza 2.0") stanowi, iż nieodebranych pism podlegających doręczeniu za potwierdzeniem odbioru przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, których termin odbioru określony w zawiadomieniu o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, nie można uznać za doręczone w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz przed upływem 14 dni od dnia zniesienia tych stanów.
Natomiast zgodnie z treścią art. 98 ust. 2 pkt 4 lit. a Tarczy 2.0 przepisu ust. 1 nie stosuje się do przesyłek wysyłanych do ani wysyłanych przez sądy i Trybunały. W rezultacie, Sąd biorąc pod uwagę treść powyższych przepisów, a także fakt, iż od dnia 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej Minister Zdrowia ogłosił stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 491) - uznał przesyłkę adresowaną do skarżącego zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi za skutecznie doręczoną z dniem 1 czerwca 2020 r.
W świetle powyższego, Sąd pierwszej instancji przyjął, że siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych skargi upłynął z dniem 8 czerwca 2020 r., zaś skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi.
W ocenie Sądu argumentacja skarżącego podniesiona w piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 8 czerwca 2020 r. nie mogła znaleźć uznania, albowiem brak jest podstaw na gruncie wskazanych wyżej przepisów do ponownego wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, albowiem Sąd prawidłowo i skutecznie dokonał doręczenia poprzedniego wezwania per aviso (art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej p.p.s.a.).
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. odrzucił skargę.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. G. wskazując, że po pierwsze nie został rozpatrzony jego wniosek o pełnomocnika z urzędu, po drugie złożył do Sądu dwa egzemplarze skargi, po trzecie, że nie mógł odebrać korespondencji z powodu ogłoszonego stanu epidemii. Skarżący wskazał również, że w pierwszym możliwym terminie pojawił się w WSA by uzupełnić braki formalne. Nadto podniósł zarzuty dotyczące skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał prawidłowo na podstawę prawną nałożenia na skarżącego obowiązku uzupełninia braków formalnych skargi, jednak niezasadnie przyjął, że nastąpiło skuteczne wezwanie skarżącego warunkujące odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Po pierwsze, wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego w sprawie nie doszło do prawidłowego i skutecznego doręczenia wezwania z 13 marca 2020 r. per aviso, na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a.
Z akt sprawy wynika, że przesyłka skierowana do skarżącego na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego z 13 marca 2020 r. była dwukrotnie awizowana w dniach 18 maja i 26 maja 2020 r., a następnie zwrócona do WSA wobec jej niepodjęcia.
Zaznaczyć trzeba, że przewidziana w art. 73 p.p.s.a. instytucja doręczenia zastępczego rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało skutecznie doręczone jego adresatowi. Ustanowienie przez ustawodawcę tego rodzaju doręczenia podyktowane jest potrzebą ochrony biegu postępowania sądowego przed jego zatamowaniem wskutek nieodebrania pisma sądowego przez stronę.
Co ważne, domniemanie w zakresie skutecznego doręczenia przesyłki może zostać obalone, gdy adresat wykaże, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Domniemanie to może być przykładowo obalone w sytuacji, gdy wystąpiła przeszkoda w zachowaniu terminu odbioru pisma, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, str. 384-385 i powołane tam orzeczenia NSA).
W świetle przedstawionych wyżej uwarunkowań należało uznać, że wskutek złożonego w dniu 8 czerwca 2020 r. pisma skarżącego doszło do obalenia domniemania doręczenia wezwania sądowego w dniu 1 czerwca 2020 r. Wobec trwającego od dnia 20 marca 2020 r. stanu epidemii uwzględnieniu podlegały wyjaśnienia skarżącego dotyczące utrudnień w odebraniu awizowanej przesyłki sądowej. W rezultacie niezasadnie przyjął Sąd Wojewódzki, że z dniem 8 czerwca 2020 r. upłynął termin wyznaczony do uzupełnienia braków formalnych skargi, podczas gdy bezskuteczne okazało się doręczenie wezwania w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. Tym samym zaistniała podstawa do ponownego skierowania wezwania w przedmiocie braków formalnych skargi, o co wnioskował skarżący w piśmie z 8 czerwca 2020 r.
Po drugie, nieskuteczność wezwania skierowanego do skarżącego wynikała z chronologii czynności Sądu podjętych w niniejszej sprawie. Mianowicie Zarządzenie Przewodniczącego z 13 marca 2020 r. dotyczące wezwania skarżącego o usunięcie braków formalnych skargi wydane zostało przedwcześnie, bowiem nie został wcześniej rozpoznany wniosek skarżącego o prawo pomocy zawarty w skardze.
Z treści Zarządzenia Przewodniczącego (pkt. V) wynika, iż wniosek o prawo pomocy miał być rozpoznany po usunięciu braków formalnych skargi, podczas gdy kolejność działań powinna być odwrotna. Stosownie do art. 243 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania sądowoadministracyjnego, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego w zakresie koniecznym dla skutecznej ochrony swojego interesu prawnego. Prawo pomocy, o które mogą się ubiegać strony postępowania, to nie tylko możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, ale także uzyskania pomocy ze strony profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego tak ważne jest, aby wniosek o prawo pomocy był rozpoznany przez Sąd we właściwym trybie i czasie.
Jeżeli więc wniosek o prawo pomocy dotyczy również ustanowienia pełnomocnika z urzędu i złożony został jednocześnie ze skargą, to jego rozpoznanie wyprzedza czynności związane z usuwaniem braków formalnych skargi. Taka kolejność działań Sądu znajduje potwierdzenie w przepisie § 33 ust. 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, z którego wynika, że po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie zaś do § 36 ust. 1 Regulaminu, przewodniczący wydziału orzeczniczego wniosek o przyznanie prawa pomocy przekazuje niezwłocznie wskazanemu referendarzowi sądowemu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach sędziemu sprawozdawcy.
Tymczasem w niniejszej sprawie wezwanie skarżącego o usunięcie braków formalnych skargi, a następnie wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi nastąpiło przed nadaniem biegu wnioskowi skarżącego o prawo pomocy. Konkretnie zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi podjęto 5 sierpnia 2020 r., a rozpoznanie wniosku o prawo pomocy nastąpiło 30 września 2020 r.
W takim stanie sprawy nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez skarżącego nie mogło wiązać się z sankcją w postaci odrzucenia skargi.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że złożony w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu w pierwszej kolejności, przed wezwaniem strony do usunięcia braków formalnych skargi. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji, bez uprzedniego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozbawia stronę skarżącą prawa do sądu, w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP (por. postanowienia NSA z dnia 6 czerwca 2012 r. II GSK 848/12, z dnia 20 grudnia 2017 r. II OZ 1564/17).
Z tych wszystkich względów orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
- - ---------------------- 5