Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 755/15 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek E. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie sprzeciwu od zamiaru przystąpienia do użytkowania.
W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że w powyższym wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką nieletnich dzieci. Skarżąca według oświadczenia jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Dochodu męża skarżąca nie ujawniła, oświadczając jedynie, iż z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o pow. 250 m².
Zgodnie z zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2015r. wezwano skarżącą do udokumentowania za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, przedstawienia historii wszystkich rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem, wyjaśnienia jaki rodzaj pracy dorywczej wykonuje, oświadczenia czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, przedłożenia zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej, przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2014 skarżącej i jej męża, oświadczenia czy skarżąca lub jej mąż są właścicielami pojazdu mechanicznego (marka i rok produkcji), oświadczenia czy skarżąca korzysta z pomocy opieki społecznej.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r., uzupełniającym wniosek, skarżąca wyjaśniła, iż z mężem ma rozdzielność majątkową. Nie żyje z nim w na tyle dobrych stosunkach by przedstawić jego zarobki. Do pisma skarżąca dołączył plik kserokopii następujących dokumentów – Wyrok zaoczny z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżąca a jej mężem – P. L., decyzję Starosty Powiatu Nowotarskiego z dnia [...] października 2013 r. o utracie przez skarżącą prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych, kartę rejestracji bezrobotnego, decyzję Burmistrza Miasta Nowy Targ o ustaleniu wysokości podatku od nieruchomości za rok 2015, zawiadomienie Burmistrza Miasta Nowy Targ o wysokości opłat za odpady komunalne, fakturę Vat z dnia [...] czerwca 2015 r. za dostawę wody - 183,40 zł, fakturę Vat za dostawę energii elektrycznej wraz z blankietami wpłat - 243,64 zł
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że wnioskodawczyni nie zrealizowała w całości wezwania o złożenie oświadczeń i przedstawienie dokumentów.
We wniesionym w terminie sprzeciwie skarżąca wskazała, że przedłożyła wszelkie posiadane dokumenty i złożyła wszelkie stosowne oświadczenia. Podniosła, że ze względu na konflikt z mężem nie jest w stanie przedstawić dokumentów, które go dotyczą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych przytoczył art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a. oraz art. 245 § 1 p.p.s.a.
Sąd zauważył, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A zatem, inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. A zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów.
Sąd powołując się na orzecznictwo podkreślił, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane. W ocenie Sądu zainteresowana nie wykazała - w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
Sąd podkreślił, że niezależnie od braku możliwości podania danych i przedłożenia dokumentów, dotyczących męża, E. L. nie zrealizowała również innych elementów zarządzenia z dnia [...] sierpnia 2015r. Nie przedstawiła historii rachunków bankowych skarżącej za ostatnie trzy miesiące ani nie wskazała, czy ewentualne nie przedłożenie takiego dokumentu wynika z braku posiadania rachunków. Nie przedłożyła zeznania podatkowego ani nie oświadczyła, z jakich przyczyn dokumentu takiego nie może przedstawić, nie odniosła się do wezwania o oświadczenie, czy ona bądź jej mąż są właścicielami pojazdu mechanicznego, nie wskazała, czy korzysta z pomocy społecznej ani nie wyjaśniła, jaki rodzaj pracy dorywczej wykonuje. Zdaniem Sądu nie jest prawdziwe twierdzenie sprzeciwu, jakoby złożyła wszystkie stosowne oświadczenie.
W zażaleniu E. L. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenia przepisów prawa postaci art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że wnioskodawczyni nie wykazała w należyty sposób, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W oparciu o powyższy zarzut żaląca się wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy zgodnie z pierwotnym wnioskiem, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia E. L. podniosła, że postanowienie Sądu pierwszej instancji zapadło na skutek błędnej oceny indywidualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej żalącej się, a więc w oparciu o nieprawdziwy stan faktyczny. Żaląca się podniosła, że wskazywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dokumentacja, do przedłożenia której żaląca się została zobowiązana, nie mogła być z przyczyn obiektywnych Sądowi dostarczona, albowiem żaląca się nadal nie jest w stanie przedłożyć jakichkolwiek dokumentów odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowy męża. E. L. podniosła, że nadal pozostaje z mężem w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, a istniejący osobisty konflikt uniemożliwia jakiekolwiek porozumienie się. Jedyne co udało się ustalić żalącej w ostatnim czasie to, że jej mąż jest właścicielem dwóch samochodów marki Lublin z 1998 r., Forda Transit z 2009 r. oraz Audi A4 z 2005 r. Odnośnie okazania wyciągu z rachunków bankowych, do czego została również zobowiązana, żaląca się oświadczyła, iż nie posiada takowych, dlatego też zarządzenia Sądu z dnia [...] sierpnia 2015 r. nie mogła wykonać. Jeżeli chodzi o zeznanie podatkowe (PIT) to żaląca się nie mogła przedstawić, bo w roku 2014r nie miała żadnych dochodów i nie posiada zeznania podatkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że E. L. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżąca przedstawiła wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia 26 czerwca 2013r. ustanawiający rozdzielność majątkową skarżącej i jej męża i jednocześnie podniosła, że nie ma z mężem dobrych relacji i z tego powodu nie może przedstawić osiąganych przez męża dochodów.
Odnosząc się do powyższego należy podnieść, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r., poz. 583 t.j.), dalej k.r.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem z Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych.
Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami."
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony na podstawie tylko tych oświadczeń, które strona podała. Żaląca się strona nie udzieliła pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej kondycji majątkowej i rodzinnej.
Zauważyć również należy, że wnioskodawczyni nie podała czy wykonuje jakieś prace dorywcze i czy uzyskuje z tego tytułu jakiekolwiek wynagrodzenie, również nie złożyła oświadczenia czy korzysta z pomocy opieki społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że przedmiotem skargi E. L. do sądu administracyjnego jest decyzja Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2015r. w przedmiocie sprzeciwu od zamiaru przystąpienia do użytkowania kondygnacji mieszkalnych (piętro i poddasze w budynku usługowo – mieszkalnym). Nasuwa się więc pytanie o źródło sfinansowania tej inwestycji budowlanej, albowiem wiadomym jest, że budowa wiąże się z określonymi nakładami finansowymi.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że żaląca się we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe, jednak nie podała kwoty jaką mąż łoży na utrzymanie dzieci oraz na utrzymanie domu. Obowiązkiem wnioskodawczyni, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym było wykazanie z czego utrzymuje siebie i dzieci.
Żaląca się w złożonym wniosku i nadesłanych dokumentach o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i prawdziwy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.