Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1001/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił J. K. i K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że J. K. i K. K. wnieśli do WSA w Warszawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. (data stempla urzędu pocztowego) skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...]. Do wniosku dołączone były wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi.
Z nadesłanych formularzy wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i nie mają nikogo na utrzymaniu. Posiadają dom w Olsztynie o powierzchni 60 m2, mieszkanie o powierzchni 29 m2 we Wrocławiu oraz samochód osobowy rocznik 2009 r. o wartości 45 000 zł. Na ich dochody składają się emerytura J. K. w wysokości 1611 zł i emerytura K. K. w wysokości 2142 zł. Na lekarstwa wydają miesięcznie ok. 150 zł. Z uwagi na chorobę skarżący musi stosować dietę lekkostrawną. Dom opalają gazem, co w okresie zimowym podnosi koszty utrzymania o ok. 700 zł miesięcznie.
Zarządzeniem z dnia 29 maja 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości otrzymywanych emerytur; wskazanie, czy skarżący uzyskują dochody z tytułu najmu mieszkania we Wrocławiu, a jeśli tak, w jakiej wysokości; nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; wskazanie i udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem domu/mieszkania.
W zakreślonym terminie skarżący nadesłali odpowiedzi, z których wynika, że K. K. otrzymuje emeryturę w kwocie 2144,58 zł, zaś J. K. - 1639,87 zł, zatem łącznie 3784,45 zł. Ponoszone miesięczne koszty (po podzieleniu kosztów kwartalnych i ponoszonych co dwa miesiące na miesięczne) to: polisy - 59,70 zł i 129,90 zł, woda i odprowadzanie ścieków - 81,13 zł, gaz - od 721 zł w miesiącach zimowych do 59,70 zł w miesiącach letnich, energia elektryczna - 176 zł, telefon i internet - 34,94 zł oraz 133,21 zł, podatek od nieruchomości - 48,33 zł, opłata za mieszkanie we Wrocławiu - 179,57 zł. Skarżący oświadczyli, że nie wynajmują mieszkania znajdującego się we Wrocławiu.
Wskazując na powyższe sąd I instancji podkreślił, że obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów sądowych, a owe koszty stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i są dochodem Skarbu Państwa. Odstępstwo od wskazanej reguły jest możliwe w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie wówczas, gdy strona przy dołożeniu największej staranności i poczynionych oszczędności w wydatkach, nie jest w stanie ponieść tych kosztów.
W ocenie tegoż sądu, skarżący nie znajdują się w takiej szczególnej sytuacji i są oni w stanie opłacić koszty sądowe w przedmiotowej sprawie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli J. K. i K. K., wnosząc o jego zmianę.
W uzasadnieniu podnoszą, że ich emerytura wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a wolne środki są przygotowywane na okres zimowy i związane z tym opłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi). Jak zasadnie zauważył sąd I instancji, ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżących wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć ich do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Zaznaczyć należy, że konieczność finansowania innych potrzeb nie jest priorytetowa, a zatem wskazywane przez skarżących wydatki bieżące nie mają pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Rzeczą więc skarżących jest poczynienie oszczędności pozwalających pokryć koszty sądowe. Mając na uwadze ustaloną sytuację majątkową skarżących WSA w Warszawie zasadnie uznał, że nie było podstaw do zwolnienia ich od kosztów sądowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący w zażaleniu nie podważyli ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to WSA, oceny sytuacji materialnej skarżących.
Jednocześnie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał niniejszą sprawę w stanie faktycznym ustalonym przez sąd I instancji, w świetle okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF). Natomiast w sytuacji zmiany okoliczności sprawy, a w szczególności okoliczności dotyczących stanu majątkowego, dochodów, czy też stanu rodzinnego, skarżący może złożyć w trybie art. 165 Ppsa nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednak trzeba, że muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.