Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 sierpnia 2015 r. J.W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na przewlekłość postępowania Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich.
Wezwaniem z dnia 14 września 2015 r. Sąd zobowiązał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie kopii wezwania do usunięcia naruszenia prawa, które skarżący zobowiązany był skierować do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie przed wniesieniem skargi na przewlekłość jego postępowania. W wezwaniu tym zakreślono skarżącemu 7-dniowy termin do jego wykonania, informując go jednocześnie, że niewykonanie w tym terminie przedmiotowego obowiązku skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wezwanie doręczono skarżącemu skutecznie w dniu 18 września 2015 r. (potwierdzenie odbioru – k. 23 akt sądowych).
W wykonaniu powyższego wezwania skarżący, w wyznaczonym terminie, złożył do Sądu szereg dokumentów, w tym dwa pisma skierowane do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie: z dnia 9 sierpnia 2013 r., oznaczone jako "Uporczywy wniosek uzupełniający" oraz z dnia 22 września 2015 r., oznaczone jako "Skarga poprawnie". Jednocześnie skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek oznaczony datą 22 września 2015 r., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt II SAB/Lu 129/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił J.W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Sąd stwierdził, iż skarżący przed złożeniem skargi na przewlekłość postępowania Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (który to organ nie posiada organu wyższego stopnia) nie złożył do tego organu stosownego wezwania do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 37 § 1 k.p.a. Jako takiego nie sposób bowiem uznać nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie Sądu pisma z dnia z dnia 9 sierpnia 2013 r., skierowanego do "Kierownika Urzędu ds./ KiOR w Warszawie" (którego odpis znajduje się również w aktach administracyjnych - k. 604).
Pismo to stanowi bowiem w istocie jedynie wniosek dowodowy (o przesłuchanie świadka) i nie odnosi się do zarzucanej organowi przewlekłości w niniejszym postępowaniu (wprawdzie w końcowej części zawiera ono wzmiankę odnoszącą się do przewlekłości postępowania organu, lecz z zestawienia tego pisma z jego odpisem znajdującym się w aktach sprawy wynika, że wzmianka ta została przez skarżącego dodana (dopisana) w późniejszym czasie, a z całą pewnością nie była zawarta na egzemplarzu pisma skierowanym do organu). Z kolei pismo z dnia 22 września 2015 r. stanowi uzupełnienie złożonej w niniejszej sprawie skargi i już choćby z tego względu, że zostało ono złożone później niż skarga, nie może stanowić o wyczerpaniu środków zaskarżenia w niniejszej sprawie. Pozostałe pisma przedłożone przez skarżącego na wezwanie Sądu nie były natomiast skierowane do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, więc tym bardziej nie sposób uznać któregokolwiek z nich za wezwanie, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. Nadto Sąd wskazał, iż w piśmie z dnia 22 września 2015 r. skierowanym do Przewodniczącego Wydziału II (k.
25) skarżący wprost stwierdza, że nie jest w stanie nadesłać wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa poprzedzającego wniesienie skargi, gdyż wcześniej nie pisał bo nie wiedział i nie był świadom, że taki obowiązek na nim ciąży. W tej sytuacji Sąd przyjął, że skarga została wniesiona z naruszeniem przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., co z kolei stanowi podstawę do jej odrzucenia w myśl art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., jako niedopuszczalnej. W konsekwencji przedmiotowa skarga odpowiada kryteriom skargi oczywiście bezzasadnej, przez co żądanie skarżącego dotyczące przyznania prawa pomocy – stosownie do art. 247 p.p.s.a. – nie mogło zostać uwzględnione.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J.W. wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż jest niezaradny życiowo, jest osobą w podeszłym wieku 75 lat, oraz że nie zna się na przepisach, gdyż nie jest prawnikiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Na wstępie wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował regulację art. 247 p.p.s.a., stanowiącą, iż prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. W piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż o oczywistej bezzasadności skargi można mówić wówczas, gdy bez potrzeby głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego nie ulega wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C. H. Beck 2015, s. 978).
Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.
Oczywista niedopuszczalność skargi w niniejszej sprawie wynika z niewyczerpania środków zaskarżenia – tj. niewezwania organu w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "k.p.a.") do usunięcia naruszenia prawa. W świetle powyższego przepisu na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, iż skarżący przed wniesieniem skargi do Sądu nie wezwał organu do usunięcia naruszenia prawa. Bowiem żadne z nadesłanych przez skarżącego do Sądu pism nie zawiera takiego wezwania. W związku z tym należało przyjąć, że wobec niewyczerpania środków zaskarżenia, skarga jest niedopuszczalna, co oznacza również jej oczywistą bezzasadność.
Zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, zasadnie zastosował przepis art. 247 p.p.s.a. i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.