Uzasadnienie
J. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2012r., Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
W dniu 21 września 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął urzędowy formularz PPF, w którym J. G. zwrócił się o zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał na okoliczności związane z przedmiotem zaskarżenia i przebiegiem dotychczasowego postępowania w spawie stwierdzenia u niego choroby zawodowej. Wg zawartych w nim informacji, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 25-letnim synem. Jako posiadany przez nich majątek wykazał zajmowane przez nich mieszkanie o pow. 59, 6 m² (na podstawie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przysługującego synowi), zaś jako źródła dochodów swoją rentę (980 zł), wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę (1000 zł) oraz emeryturę żony – 2500 zł.
Ponieważ informacje powyższe okazały się niewystarczające dla oceny sytuacji materialnej skarżącego został on wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia zawierającego informacje dotyczące jego sytuacji materialnej. Został także poinformowany o przysługującym mu ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych. W kolejnym przedłożonym formularzu PPF jako zakres wnioskowanego prawa pomocy wskazał ustanowienie radcy prawnego. Jako ponoszone przez siebie i członków rodziny miesięczne wydatki wymienił opłaty czynszowe za mieszkanie – 560 zł, za telefon, telewizję i internet – 140 zł, energię elektryczną – 150 zł, wydatki na leczenie swoje i domowników – 300 zł, utrzymanie samochodu (Fiat Uno – rok prod. 2001) – 400 zł., koszty związane z nauką syna – 300 zł, zakup żywności, odzieży i inne bieżące wydatki – 2000 zł, spłatę kredytów bankowych – 380 zł. Poinformował także, że syn w dniu 15 września 2012 r. podjął pracę zarobkową za wynagrodzeniem 1700 zł. Wskazał na uzyskiwane przez siebie i żonę dochody (odpowiednio 951, 1150 oraz 3031 zł) informując dodatkowo, że w związku z wypadkiem jakiemu uległa jego żona w 2010 r., wymaga ona stałej kontroli lekarskiej i rehabilitacji.
Postanowieniem z dnia 24 października 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego z uwagi na brak po stronie rodziny wnioskodawcy zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związanym z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika w sprawie.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wskazał, że składając wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu kierował się przesłankami natury osobistej. Podał, że został kilkakrotnie skrzywdzony przez pracodawcę, organy i instytucje wyjaśniające jego sprawę. W efekcie tego utracił zdrowie psychiczne i fizyczne i w chwili obecnej pobiera z tego tytułu rentę. Nie jest w stanie samodzielnie bronić się ani dowodzić swoich racji. Podał, że z powodu złych warunków bhp, panujących w miejscu pracy zapadł na chorobę zawodową – utracił słuch. Zwrócił się o rozważenie obok czynnika ekonomicznego jako przesłanki odmowy przyznania mu z urzędu radcy prawnego także faktu, że jest osobą niepełnosprawną i przebywa na świadczeniu rentowym z uwagi na "rozstrój psychiczny zdrowia".
Po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r., na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ocena całokształtu sytuacji materialno – bytowej J. G. prowadzi tym samym do wniosku, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania – ustanowienie fachowego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Nie wykazał tym samym, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, przy czym ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciążał skarżącego jako osobę wnioskującą. Zdaniem Sądu nie zasługują na uwzględnienie także podane przez skarżącego w sprzeciwie okoliczności jako pozaekonomiczna przesłanka ewentualnego przyznania mu prawa pomocy – tzn. jego stan zdrowia.
J. G. pismem z dnia 10 grudnia 2012 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 29 listopada 2012 r. podnosząc, iż Sąd błędnie ocenił i nie rozważył wszystkich argumentów dotyczących jego zdrowia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy pranego z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i pełnoletnim synem osiągając dochód miesięczny w wysokości ok. 6800 zł.
Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego, dokonane na podstawie akt sprawy wskazuje, że nie można go zaliczyć do osób znajdujących się w trudnej sytuacji.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dodatkowo należy wskazać, iż skarżący jest ustawowo zwolniony z ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych w tej sprawie.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.