Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Wr 47/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) we Wrocławiu odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M.W. na bezczynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB) we Wrocławiu w przedmiocie wykonania postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2013 r..
W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 23 marca 2017 r. skarżący nadesłali formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, wskazując w nim m.in., że nikt nie prowadzi ze skarżącymi wspólnego gospodarstwa domowego, że na ich dochód składa się emerytura D. W. w kwocie 1305 zł oraz M. W. - w wysokości 1770 zł, w tym dodatek pielęgnacyjny. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawcy zaliczyli koszty utrzymania mieszkania – 500 zł, wydatki na leki – 800 zł.
Pismem z dnia 24 marca 2017 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu wezwał skarżących do przedłożenia do akt sprawy w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania: kserokopii zeznań podatkowych dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2014 i 2015 wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/informacji o dochodach uzyskanych za rok 2015 i 2016 albo za dwa ostatnie dwa lata, za które takie zeznanie, obliczenie lub informacja została sporządzone; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); kserokopii odcinków emerytur za luty 2017 r.; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa; innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 26 grudnia 2016 r. skarżący wnieśli o wyłączenie od orzekania referendarza sądowego, nie nadsyłając żadnych dokumentów.
Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący zignorowali jednak wezwanie referendarza i nie przedstawili żadnych dokumentów obrazujących ich sytuację majątkową. Z tych względów przyjęto, że dochód wnioskodawców na poziomie 3075 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania.
Dodatkowo za niewiarygodne sąd pierwszej instancji przyjął twierdzenie, że D. W. i M. W. prowadzą gospodarstwo domowe sami, skoro w skardze podano jako miejsce zamieszkania J. W. i M. W. ten sam adres, co adres wnioskodawców.
Poprzez brak współpracy z sądem wojewódzkim pomimo stosownych wezwań, wnioskodawcy pozbawili tenże sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny ich sytuacji materialnej, a w konsekwencji ewentualnego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. i M. W. Żalący się negatywnie oceniając wydane postanowienie kwestionują działalność sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; "Ppsa"), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków.
W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie wykazali by znajdowali się w takiej sytuacji, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Trafnie bowiem sąd wojewódzki zauważył, że oświadczenie skarżących zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i budziło wątpliwości, dlatego też zgodnie z art. 255 Ppsa strony zostały zobowiązane przez Sąd do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów dotyczących ich stanu majątkowego oraz dochodów, a także wskazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania i siebie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma sąd pierwszej instancji, że brak informacji o kosztach utrzymania skarżących uniemożliwia dokonanie oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych.
Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (stały miesięczny dochód z emerytur w łącznej wysokości 3.075 zł) oraz nieudzielenie informacji dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, należy uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Natomiast wielość inicjowanych spraw sądowoadministracyjnych sama w sobie nie przesądza o konieczności przyznania skarżącym prawa pomocy.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia