Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SO/Wa 21/16, po rozpoznaniu wniosku S. C., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w dniu 29 lipca 2015 r. do WSA w Warszawie wpłynęło pismo S. C. zawierające wniosek o ustanowienie adwokata. Po wezwaniu do uzupełnienia braków S. C., składając w dniu 17 września 2015 r. wniosek na urzędowym formularzu, zwrócił się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 30 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2694/15 odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 239/16, uchylił postanowienie z dnia 30 grudnia 2015 r., stwierdzając, że nie było podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy, ponieważ skarga nie została wniesiona.
Następnie, w piśmie z dnia 11 maja 2016 r. (sygn. akt IV SO/Wa 21/16) wezwano S. C. do złożenia w terminie 14 dni: 1) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość otrzymywanych przez niego i jego żonę świadczeń emerytalno-rentowych;
- 2) wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych;
- 3) zaświadczenia w sprawie środków wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;
- 4) dokumentów potwierdzających wydatki na energię elektryczną, gaz i wodę; a także - w związku z tym, że po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący udzielił w dniu 22 stycznia 2016 r. pełnomocnictwa adwokatowi J. M. - 5) dodatkowej informacji, wyjaśniającej wątpliwości, co do oświadczenia o niepozostawianiu w stosunku prawnym z adwokatem.
Ponieważ skarżący nie udzielił na nie odpowiedzi, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są niewystraczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, podczas gdy z dokumentacji tej jasno wynika, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W uzasadnieniu oświadczył, że obecnie nie pozostaje w stosunku prawnym z adw. J. M. lub innym adwokatem, bądź radcą prawnym. Wywiódł, że we wniosku przytoczył szereg okoliczności, które świadczą o tym, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdził, że dołączone do wniosku dokumenty jednoznacznie potwierdzają konieczność przyznania prawa pomocy, a wezwanie do uzupełnienia danych w oparciu o art. 255 p.p.s.a. było zbyt daleko idące i nieuzasadnione. Powtórzył, że już we wniosku wszczynającym postępowanie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nadmienił, że jest osobą w podeszłym wieku, niemającą wiedzy prawniczej. Do prawidłowego reprezentowania jego interesów niezbędna jest więc pomoc profesjonalnego pełnomocnika, który sporządzi skargę.
S. C. dołączył do opisanego pisma kserokopie: 1) pocztowego przekazu pieniężnego swojej renty za trzeci kwartał bieżącego roku;
- 2) dowodów wpłat należności za energię elektryczną z grudnia 2014 roku, z 2015 roku i ze stycznia 2016 roku;
- 3) faktury VAT z dnia 30 czerwca 2015 r. za wodę i 4) dowodów wpłat na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Piasecznie z października i grudnia ubiegłego roku.
Dalej Sąd wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie, co potwierdza treść art. 255 p.p.s.a.
Skarżący został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. o przedstawienie dokumentów potwierdzających aktualną wysokość otrzymywanej przez niego renty oraz otrzymywanej przez jego żonę emerytury (lit. a wezwania), a także wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (lit. b. wezwania). Wnioskodawca, w terminie wyznaczonym przez referendarza sądowego, nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów. W sprzeciwie zakwestionował zasadność zobowiązania do przedstawienia dodatkowych dokumentów, przedstawiając jednocześnie kopię odcinka wypłaty swojej renty za trzeci kwartał bieżącego roku. Nie nadesłał natomiast ani dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury żony, ani wyciągów z rachunków bankowych.
W konsekwencji uniemożliwił ustalenie rzeczywistej sytuacji dochodowej dwuosobowej rodziny, a także określenie relacji wielkości środków utrzymania do wysokości obciążeń budżetu domowego. Ponadto, z uwagi na to, że w oświadczeniu o majątku skarżący wykazał czterohektarową nieruchomość rolną, zobowiązano go także (lit. c wezwania) do przedstawienia zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy otrzymywał on płatności bezpośrednie lub inne formy pomocy wypłacane przez tę Agencję. Również tych dokumentów skarżący nie przedstawił.
Sąd podkreślił, że zasadność zobowiązania skarżącego do nadesłania zaświadczenia w sprawie świadczeń wypłacanych przez Agencję potwierdzają dane zawarte w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dostępnym pod adresem internetowym: http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl. Wedle zawartych tam informacji S. C. (gmina Piaseczno) przyznano w 2015 roku (w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej) środki w wysokości 7.068,80 zł. (k. 28 akt sądowych).
W ocenie Sądu skarżący odstępując od nadesłania wymienionych dokumentów uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił brak wyjaśnienia sytuacji prawnej i faktycznej i w konsekwencji doprowadzenie do "niemożności" zadośćuczynienia żądaniom Sądu w zakresie udokumentowania lub wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego. Zarzucił ponadto błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wskazaniu, że skarżący otrzymał świadczenie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2015 r., podczas gdy świadczenia tego mu odmówiono. Podkreślił, że jest osobą skrajnie nieporadną o czym świadczy większość pism wnoszonych do Sądu. Brak odpowiedzi na wezwania Sądu i niezłożenie wymaganych dokumentów wynika z niewiedzy skarżącego. Na dowód odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015 skarżący przedłożył decyzję odmowną ARiMR z dnia 11 czerwca 2016 r., z której wynika, że powodem odmowy przyznania świadczenia był brak zgody skarżącego na przeprowadzenie kontroli przez inspektorów weterynaryjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a.") – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że zasadnie zobowiązano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz uzyskiwanych dochodów z renty i emerytury żony. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący winien uzupełnić. Tymczasem skarżący nie udzielił odpowiedzi, która pozwoliłaby Sądowi na rzetelne zweryfikowanie jego stanu majątkowego z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Wskazywana w zażaleniu nieporadność skarżącego nie może stanowić usprawiedliwienia dla bezczynności w uzupełnieniu dokumentacji dotyczącej jego sytuacji majątkowej. Całkowity brak reakcji na wezwanie Sądu dowodzi raczej, że skarżący nie dołożył należytej staranności wymaganej w postępowaniu sądowym. Założyć bowiem trzeba, że skarżący mógł samodzielnie, bądź przy pomocy innej osoby, nadesłać do Sądu chociażby część dokumentów wymaganych w wezwaniu, które pozwoliłyby zweryfikować jego sytuację majątkową. Ewentualnie powinien złożyć pismo informujące o przeszkodzie w wykonaniu wezwania. Tymczasem skarżący w ogóle nie ustosunkował się do wezwania.
Ponadto Sąd, korzystając z dostępnych źródeł informacji, stwierdził że skarżącemu przyznano w 2015 roku (w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej) środki w wysokości 7.068,80 zł. Natomiast dołączona do zażalenia decyzja potwierdza odmowę przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015, na którą miało wpływ zachowanie skarżącego, który uniemożliwił przeprowadzenie kontroli. Zatem ustalenia Sądu odnoszące się do przyznanych skarżącemu świadczeń w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej nie zostały podważone w zażaleniu.
Wskazać trzeba, że skarżący zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu dokonanie ustaleń niezgodnych z prawdą nie poparł swoich zarzutów żadną argumentacją.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. W rezultacie zgodzić się należało z oceną Sądu, że skarżący nie wykazał aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.