Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 września 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania Z. C. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 10 czerwca 2005 r., którą utrzymano w mocy decyzję własną Kolegium z dnia 24 kwietnia 2005 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 11 sierpnia 2000 r. ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji budowy krytej pływalni. Odmawiając przyznania prawa pomocy skarżącemu Sąd I instancji stwierdził, że wykazane przez niego we wniosku okoliczności nie wskazują, aby skarżący nie mógł pokryć kosztów postępowania i aby wymagał przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Skarżący wraz z żoną wykazał dochód w wysokości 1421 zł., a jedynym posiadanym majątkiem jest połowa domu, w którym zamieszkują. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. C., stosownie do wezwania Sądu z dnia 17 sierpnia 2005 r., dołączył dodatkowe oświadczenia i dokumenty potwierdzające rzetelność przedstawionych we wniosku okoliczności.
Na postanowienie Sądu z dnia 14 września 2005 r. Z. C. wniósł zażalenie, w którym podniósł, że składając wszelkie wymagane przez Sąd oświadczenia udokumentował brak możliwości poniesienia kosztów postępowania, a odmowa zwolnienia od kosztów sądowych pozbawi go prawa do Sądu. Skarżący w zażaleniu stwierdził, że organy administracji publicznej powinny działać zgodnie z prawem, a tym samym nie można zakładać konieczności gromadzenia pewnych kwot w celu dochodzenia swoich praw przed sądem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie ma uzasadnione podstawy. Instytucja prawa pomocy jest istotnie szczególną pomocą państwa wobec osób, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem. W związku z tym, co do zasady, obejmuje możliwość zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w całości lub w części osoby, które nie dysponują żadnymi środkami na pokrycie kosztów postępowania (nie osiągają żadnego dochodu lub osiągają dochód wyjątkowo niski oraz nie posiadają żadnego majątku). Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, które dysponują jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi.
Niemniej jednak prawo pomocy nie ogranicza możliwości przyznania zwolnienia z kosztów postępowania jedynie osobom znajdującym się w skrajnym ubóstwie. O przyznanie prawa pomocy mogą ubiegać się także osoby, które choć nie należą do grupy osób najuboższych, ponoszą znaczne wydatki konieczne związane np. z ciężką długotrwałą chorobą. Z uwagi na wyjątkowość instytucji prawa pomocy sąd, badając sytuację wnioskującego o przyznanie prawa pomocy ma możliwość zobowiązania do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, jeżeli przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie pozwalają jednoznacznie ocenić możliwości poniesienia kosztów postępowania przez wnioskującego.
W niniejszej sprawie Sąd skorzystał z tego uprawnienia, wzywając skarżącego do przedstawienia dodatkowych danych o posiadanym majątku, dochodach i wydatkach koniecznych, jednakże z uzasadnienia postanowienia nie wynika, aby przedstawione przez skarżącego w oświadczeniach dane zostały wzięte przez Sąd pod uwagę. Sąd nie odniósł się do wskazanych we wniosku i
Sygn. akt II OZ 1166/05 dodatkowych dokumentach kosztów ponoszonych przez skarżącego, wobec czego nie można stwierdzić, co było podstawą uznania, że skarżący jest w stanie ponieść samodzielnie koszty postępowania.
Oceniając zdolność poniesienia kosztów postępowania należy mieć na względzie zarówno realne możliwości strony, jak i konstytucyjną zasadę powszechności i równości ponoszenia ciężarów publicznych. Zatem Sąd powinien wnikliwie zanalizować sytuacje strony, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przy badaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdzając brak podstaw do zwolnienia z kosztów sądowych w całości, powinien rozważyć możliwość zwolnienia od kosztów w części, o ile wykazane we wniosku okoliczności dowodzą, że odmowa zwolnienia mogłaby spowodować naruszenie prawa strony do sądu. Wydają się także wymagać dalszego wyjaśnienia koszty utrzymania domu wskazane przez skarżącego we wniosku, które jak wynika ze złożonych dokumentów obciążają wyłącznie skarżącego.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.