Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2090/14 odmówił S. K. zmiany postanowienia Sądu z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2090/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego znak: [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postanowienia administracyjnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II OZ 205/15, oddalił zażalenie S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2090/14, którym odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w 80%. Powodem odmowy było niewskazanie przez wnioskodawcę, w związku z wezwaniem do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w trybie art. 255 P.p.s.a., wysokości emerytury żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Brak informacji o dochodach wszystkich osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym uniemożliwił Sądowi ocenę na jakim poziomie kształtują się możliwości finansowe skarżącego, a tym samym należało uznać, że Skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego postanowienie z 5 lutego 2015 r. stało się prawomocne.
Sąd wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo S. K., w którym wniósł on ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych w 80% z kwoty 500 zł. Podał, że "utrzymują się" z renty w wysokości 980,37 zł oraz emerytury w wysokości 1283 zł. Do pisma dołączono wezwanie do zapłaty za gaz na kwotę 1128,05 zł płatny do [...] lutego 2015 r. (opłacony [...] kwietnia 2015 r.), paragony za zakup lekarstw. W nadesłanym w dniu [...] lipca 2015 r. formularzu PPF skarżący podtrzymał żądanie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w 80%. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 70 m2, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Uzyskują dochód w wysokości 2.263,37 zł, na który składają się renta skarżącego w wysokości 980,37 zł oraz emerytura małżonki w wysokości 1.283 zł. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych.
Następnie wezwaniem z dnia [...] września 2015 r. Sąd wezwał wnioskodawcę do dokładnego wypełnienia formularza PPF i nadesłania informacji o wysokości dochodów swoich (np. emerytury) oraz żony, wskazanie czy od lutego 2015 r. zmieniła się sytuacja finansowa wnioskodawcy (czy doszły inne niż wymienione we wcześniejszym formularzu wydatki).
W dniu [...] września 2015 r. wpłynęło pismo wnioskodawcy jednakże nie udzielił on w nim odpowiedzi na pytania zawarte w wezwaniu.
Postanowieniem z dnia 22 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. K. zmiany postanowienia Sądu z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2090/14 w przedmiocie prawa pomocy.
Sąd przywołując art. 165 P.p.s.a. wyjaśnił, że uchylenie bądź zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i od zmiany okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Jednak muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę podjętego wcześniej rozstrzygnięcia. W postępowaniu w zakresie prawa pomocy należy zwrócić uwagę, czy owa zmiana okoliczności pozwoli inaczej niż dotychczas ocenić przesłanki udzielenia prawa pomocy.
Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał, że zaszły okoliczności, które stanowiłyby podstawę do zmiany postanowienia Sadu z dnia 5 lutego 2015 r. Sąd zauważył, że co prawda nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych sprawy bowiem na podstawie wniosku PPF z dnia [...] lipca 2015 r. ustalono, że dochodem gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wspólnie z żoną jest poza dochodem skarżącego z renty w wysokości 980,37 zł także dochód z emerytury żony w wysokości 1283 zł lecz okoliczność ta nie wpływa na zmianę wcześniej wydanego postanowienia z 5 lutego 2015 r. Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego w dniu [...] lipca 2015 r. formularza wniosku PPF nie można odczytać informacji o posiadanych przez skarżącego nieruchomościach czy innym majątku gdyż są one nieczytelne.
Mimo wezwania o dokładne wypełnienie formularza skarżący tego nie uczynił. Zatem brak było dokładnych informacji w tym zakresie. Zdaniem Sadu, wnioskodawca nie wskazał też, czy od lutego 2015 r. zmieniła się sytuacja finansowa (czy doszły inne niż wymienione we wcześniejszym formularzu wydatki). Sąd zauważył, że przedstawione przez skarżącego rachunki za lekarstwa pochodzą z różnych okresów (od 2013 r. do 2015 r.) i nie wiadomo czy kwota z wezwania do zapłaty za gaz w wysokości 1128,05 zł została zapłacona. Nie wykazał jak przedstawiają się jego wydatki bieżące.
Sąd uznał, że dane przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stały dochód osiągany przez skarżącego i jego żonę, w ocenie Sądu, wyklucza możliwość uznania go za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania, kiedy skarga została prawomocnie odrzucona postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r., skarżący zobligowany jest ponieść jedynie koszt wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł.
W oparciu o powyższe Sąd uznał, że brak jest podstaw do uznania, że zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę postanowienia z dnia 5 lutego 2015 r. w oparciu o art. 165 P.p.s.a.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, domagając się jego uchylenia. Zarzucił, że Sąd I instancji wydając postanowienie nie dokonał analizy materiałów dowodowych zgromadzonych w aktach sprawy i niejako "na oślep wydał postanowienie, które ośmiesza wymiar sprawiedliwości oraz obowiązujące prawo". Ponadto wyraził swoje niezadowolenie z niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej: P.p.s.a.) osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie z kolei do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 P.p.s.a. sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści niż uprzednio wydane.
Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i uzasadniać zmianę lub uchylenie postanowienia. W przypadku spraw dotyczących prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia.
Należy zauważyć, że podstawą odmowy udzielenia prawa pomocy wnioskodawcy postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r. było niezastosowanie się do zaleceń Sądu w zakresie przekazania dodatkowych danych, które pozwoliłyby określić sytuację majątkową wnioskodawcy i wówczas zdecydować, czy spełnia on przesłanki do udzielenia mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro niemożliwe było określenie jego sytuacji finansowej z braku wystarczających danych Sąd odmówił udzielenia prawa pomocy skarżącemu.
Należy zauważyć, że Sąd I instancji rozpatrując ponowny wniosek skarżącego o udzielenie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych "w 80% z kwoty 500 zł" na zasadzie art. 165 P.p.s.a. tj. z uwagi na zmianę okoliczności sprawy powinien ustalić czy wystąpiły zmiany okoliczności faktycznych i prawnych w stosunku do sytuacji w jakiej rozpoznawany był poprzedni wniosek. Ponadto ustalenie, że zmiana taka miała miejsce powinno skutkować oceną, czy zmiana ta w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. daje podstawę do wydania postanowienia o innym rozstrzygnięciu niż poprzednie.
Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że w obliczu zawartych w formularzu PPF z dnia [...] lipca 2015 r. danych i dokumentacji dołączonej do wniosku z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie sposób uznać, że nastąpiła taka zmiana okoliczności, w obliczu której należałoby udzielić skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Nie ulega wątpliwości, że skarżący ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazał brakującą wcześniej informację o dochodzie żony w kwocie 1283 zł z tytułu pobieranej przez nią emerytury. Zatem Sąd I instancji w porównaniu do poprzedniego wniosku dysponował informacją o całym dochodzie uzyskiwanym przez członków gospodarstwa domowego, które prowadzi skarżący wraz z żoną. Okoliczność ta sama w sobie nie stanowi podstawy do zmiany poprzedniego postanowienia z dnia 5 lutego 2015 r.
Również szczegółowe dane o wydatkach skarżącego i jego żony na utrzymanie tj. gaz, energia elektryczna, leki nie wskazują, że w obliczu ich uiszczenia skarżący przestanie mieć środki na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Zauważyć należy, że wynikające z przedłożonych rachunków kwoty opłat za gaz czy prąd oraz leki dotyczą okresów dłuższych niż miesiąc zatem faktyczne obciążenie wskazanymi opłatami w stosunku miesięcznym będzie niższe. Przykładowo prąd to około 100 zł miesięcznie, leki około 50 zł miesięcznie (powtarzające się na paragonach leki były kupowane regularnie w odstępach 3 miesięcznych – najwyższa wartość zakupów 152,10 zł). Jeśli chodzi o gaz, to wskazana kwota 1128,05 zł dotyczy okresu zimowego, w którym ogrzewanie stanowi istotne obciążenie budżetu skarżącego. Z akt sprawy wynika, że średnio skarżący przeznacza na ten cel 300 zł, co potwierdzałaby wysokość przedłożonej faktury, która dotyczy okresu zimowego od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. Wcześniej skarżący wskazywał także na wydatki na wodę i ścieki 100 zł i podatki 50 zł miesięcznie.
Wobec powyższego wydatki miesięczne skarżącego po zsumowaniu to 650 zł na 2 osoby. Tym samym z domowego budżetu w kwocie 2.263,37 zł po opłaceniu ww. stałych wydatków pozostaje 1613,37 zł np. na żywność i inne potrzeby. Zatem uznać należało, że w istocie skarżący dysponuje środkami na pokrycie wydatków związanych z wniesieniem skargi.
Na marginesie należy zwrócić uwagę na braki argumentacji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 22 października 2015 r. W ocenie NSA, Sąd mało czytelnie dla skarżącego, który jak wynika z akt, jest osobą dla której obce są zagadnienia prawne, przedstawił powody, dla których należało odmówić mu zmiany poprzednio wydanego postanowienia z dnia 5 lutego 2015 r. odmawiającego udzielenia prawa pomocy. Razi zwłaszcza zastosowana w uzasadnieniu argumentacja, z części której wynika, że powodem odmowy uchylenia wcześniejszego postanowienia będzie to, że skarżący niedokładnie czy nieczytelne wypełnił formularz PPF (ostatni akapit str. 5 k. 182) lub nie wskazał na wezwanie sądu, że od lutego 2015 r. zmieniła się jego sytuacja finansowa. To Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien ocenić, czy taka zmiana nastąpiła. Skoro skarżący składając w kwietniu 2015 r. ponowny wniosek o udzielenie prawa pomocy przedstawił dane odnoszące się do jego dochodu oraz ponoszone wydatki w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, to zbyteczne było wzywanie skarżącego o jego stanowisko w tej kwestii.
O odmowie uchylenia poprzedniego postanowienia nie przesądzało również ustalenie, czy zaległość za gaz została faktycznie zapłacona, przekazanie paragonów zakupu leków z różnych okresów, czy nie wskazanie jeszcze innych wydatków niż w pierwotnym wniosku.
Wobec powyższego uznać należy, że wyżej wskazane okoliczności nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Prawidłowym rozwiązaniem powinno być przeprowadzenie analizy danych wynikających z dokumentacji i oświadczeń skarżącego pod kątem przesłanek udzielenia prawa pomocy i wykazanie, że stać go na pokrycie kosztów sądowych, czego zabrakło w zaskarżonym postanowieniu, niż doszukiwanie się uchybień w formularzu PPF lub w złożonym materiale źródłowym. Podkreślić należy, że ostatecznie Sąd I instancji stwierdził, że posiadane dochody wobec ponoszonych wydatków pozwalają skarżącemu ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Z uwagi jednak na brak przejrzystego przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził Sąd do takiego a nie innego rozstrzygnięcia słuszna była wątpliwość skarżącego wyrażona w zażaleniu czy Sąd dokonał analizy materiałów zgromadzonych w sprawie. W całokształcie sprawy lakoniczne uzasadnienie nie miało jednak wpływu na zgodne z prawem rozstrzygnięcie Sądu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. i art. 165 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.