Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2400/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę i zwrócił skarżącym uiszczone przez nich wpisy od skargi.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że pismem z dnia 19 sierpnia 2016 r. P. M., E. O., M. M., R. K., M. K., U.O., K. D., E. S., K. G., J.P., K. A., M. A., B. B., E. Ż., P.W., J. D. i Stowarzyszenie M. w W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia tej decyzji z uwagi na fakt, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Zarządzeniem z dnia 16 września 2016 r. Przewodnicząca Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwała skarżących: P. M., E. O., M. M., R. K., M. K., U.O., K. D., E. S., K. G., J.P., K. A., M. A., B. B., E. Ż., P.W., J. D. i Stowarzyszenie M. w W. do solidarnego uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia, poprzez nadesłanie trzynastu odpisów skargi. Ponadto zarządzeniem z dnia 16 września 2016 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała skarżących: P. M., E. O., M. M., R. K., M. K., U.O., K. D., E. S., K. G., J.P., K. A., M. A., B. B., E. Ż., P.W., J. D. do solidarnego uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odrębnym zarządzeniem z dnia 16 września 2016 r. również Stowarzyszenie M. w W. zostało wezwane do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi.
Powyższe wezwania zostały skutecznie doręczone skarżącym: P.M. w dniu 14 listopada 2016 r., E. O. w dniu 4 listopada 2016 r., M.M. w dniu 2 listopada 2016 r., R. K. w dniu 3 listopada 2016 r., M.K. w dniu 9 listopada 2016 r., U.O. w dniu 14 listopada 2016 r., K. D. w dniu 2 listopada 2016 r., E. S. w dniu 31 października 2016 r., K.G. w dniu 7 listopada 2016 r., J.P. w dniu 3 listopada 2016 r., K.A. w dniu 9 listopada 2016 r., B.B. w dniu 14 listopada 2016 r., E. Ż. w dniu 2 listopada 2016 r., P.W. w dniu 2 listopada 2016 r. i J. D. w dniu 14 listopada 2016 r.
W dniu 14 listopada 2016 r. J.P. nadesłał trzynaście kserokopii skarg poświadczonych za zgodność z oryginałem i uiścił wpis od skargi.
Z uwagi na nieprawidłowości w doręczeniu wezwań skierowanych do M. A. i Stowarzyszenia M., zarządzeniem z dnia 20 grudnia 2016 r. skarżący M. A. i Stowarzyszenie zostali wezwani do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie po 200 zł i nadesłania trzynastu odpisów skargi, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi, wraz z informacją, że nadesłanie odpisów skargi przez jednego z nich zwalnia z tego obowiązku drugiego skarżącego. Wezwania te, wraz ze stosownymi pouczeniami o konsekwencjach ich niewykonania, zostały skutecznie doręczone M.A. w dniu 28 grudnia 2016 r., zaś Stowarzyszeniu w dniu 27 grudnia 2016 r. Stowarzyszenie w terminie uiściło należny wpis w dniu 3 stycznia 2017 r., zaś do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia nie nadesłało wymaganych odpisów skargi, informując Sąd w piśmie z dnia 3 stycznia 2017 r. (które to pismo zostało nadesłane w trzynastu odpisach), że "odpisy skargi zostały już nadesłane przez J. P., przez co, zgodnie z treścią ww. informacji, nie ma potrzeby nadsyłania ich ponownie". Natomiast M. A., do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, nie uzupełniła braków formalnych i fiskalnych skargi.
Uzasadniając odrzucenie skargi Sąd podniósł, że jak wynika z akt sprawy, wezwanie do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi doręczone zostało skarżącemu J. P. w dniu 3 listopada 2016 r. Profesjonalny pełnomocnik skarżącego J. P. nie uzupełnił braków skargi w zakreślonym terminie. Uczynił to dopiero w dniu 14 listopada 2016 r., a więc z czterodniowym przekroczeniem zakreślonego terminu, który upłynął z dniem 10 listopada 2016 r., gdy tymczasem czynność podjęta przez stronę z przekroczeniem ustawowego terminu, jest bezskuteczna w rozumieniu art. 85 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i obliguje Sąd do odrzucenia skargi. Z tych względów skarga: P. M., E. O., M. M., R. K., M. K., U.O., K. D., E. S., K. G., J.P., K. A., B. B., E. Ż., P.W., J. D. podlega odrzuceniu wobec nieterminowego uzupełnienia braków skargi, do uzupełnienia których wymienieni skarżący byli wezwani solidarnie.
W ocenie sądu skarga M. A. również podlega odrzuceniu wobec niewykonania przez nią zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 20 grudnia 2016r. i nieuzupełnienia przez nią braków formalnych i fiskalnych skargi, mimo skutecznego doręczenia jej wezwania w dniu 28 grudnia 2016 r. wraz z pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania.
Skarga Stowarzyszenia M. w W. podlega natomiast odrzuceniu z tej przyczyny, że Stowarzyszenie nie uzupełniło braku formalnego skargi w postaci nadesłania trzynastu odpisów skargi dla doręczenia ich występującym w sprawie uczestnikom postępowania, co obliguje Sąd do odrzucenia skargi. Podjęta przez skarżącego J. P. w dniu 14 listopada 2016 r. czynność w postaci nadesłanych kserokopii skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem jest bowiem bezskuteczna w rozumieniu art. 85 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem dokonana została z przekroczeniem ustawowego terminu i z tego względu nie mogła wywrzeć pożądanego skutku.
W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest stanowisko Stowarzyszenia wyrażone w piśmie z dnia 3 stycznia 2017 r., z którego zdaje się wynikać, że to do strony należy uznanie, który brak formalny jest na tyle istotny, że należy go uzupełnić, a którą część wezwania można zignorować. Stronie wezwanej do usunięcia braków formalnych złożonego pisma nie przysługuje jakikolwiek margines interpretacyjny odnośnie sposobu wykonania wezwania, jeżeli zawiera ono w sposób szczegółowy i wyraźny czynności, których wykonanie jest wymagane do nadania wnioskowi dalszego biegu. Z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika, aby strona była uprawniona do wykonywania w sposób dowolny kierowanych do niej wezwań przez Sąd, czy też oceniania, czy wezwanie jest zasadne, czy też zasadne nie jest. Stowarzyszenie nie zarzuca, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało sformułowane w sposób nieprecyzyjny bądź nieczytelny.
Mając na względzie pouczenie zamieszczone w wezwaniu Sąd stwierdził, że powinno ono być świadome skutków niewypełnienia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, niezależnie od tego czy w jego przekonaniu braki te w ogóle istniały, a jeśli tak, to czy były na tyle istotne, że wymagały uzupełnienia. Stowarzyszenie zostało pouczone o konsekwencjach nieuzupełnienia wskazanych w wezwaniu braków, a zatem, nie wypełniając wezwania zdawało sobie sprawę ze skutków takiego zaniechania. Niepodporządkowanie się strony żądaniu Sądu powoduje tylko ten skutek, że Sąd zmuszony jest do ograniczenia się do odrzucenia skargi, zgodnie z pouczeniem zawartym w skierowanym do Stowarzyszenia wezwaniu, wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi.
Zażaleniem J.P. oraz Stowarzyszenie M. w W. zaskarżyli powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w chwili, gdy Sąd I instancji wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia braków skargi, braki te nie istniały. W aktach sprawy znajdowało się 13 odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem. Sąd pouczył Stowarzyszenie, że nadesłanie odpisów skargi przez jednego ze skarżących zwalnia pozostałych z tego obowiązku. Ufając temu pouczeniu i wiedząc, że J. P. złożył wcześniej już wymagane odpisy w wykonaniu Sądu, Stowarzyszenie nie złożyło tychże odpisów. Chociaż odpisy przez J. P. zostały złożone po terminie, to jednak termin te dotyczył tylko jego. Termin dla Stowarzyszenia jeszcze wówczas nie upłynął, co więcej nie rozpoczął w ogóle swego biegu. W związku z powyższym Sąd zupełnie niepotrzebnie wzywał Stowarzyszenie o nadesłanie 13 odpisów skargi, skoro były one już w aktach sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 47 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika. Przepis art. 49 § 1 p.p.s.a. stanowi zaś, iż w wypadku gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek nie zachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Przepisem szczególnym w stosunku do art. 49 § 1 p.p.s.a. jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który w przypadku nieuzupełnienia przez skarżącego w terminie braków formalnych skargi wprowadza sankcję w postaci jej odrzucenia.
Podkreślenia wymaga także, że zasadą ogólną postępowania przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Należy mieć przy tym na uwadze, że zgodnie z treścią art. 214 § 2 zd. 1 p.p.s.a., pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. W takim przypadku wezwanie do uiszczenia opłaty, kierowane na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a., Przewodniczący kieruje do każdej z tych osób z pouczeniem, że uiszczenie opłaty przez którąkolwiek z nich zwalnia pozostałe z tego obowiązku. Skarga, od której, pomimo wezwania, nie został uiszczony należy wpis, podlega odrzuceniu (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia przyczyną odrzucenia przedmiotowej skargi było przyjęcie, że prawidłowo wezwani skarżący (wszyscy) nie uzupełnili w terminie braku formalnego skargi, tj. nie nadesłali w wyznaczonym terminie 13 odpisów skargi, a także, w przypadku skarżących: P. M., E. O., M. M., R. K., M. K., U.O., K. D., E. S., K. G., J.P., K. A., M. A., B. B., E. Ż., P.W., J. D. - nie uiścili w wyznaczonym terminie wpisu od skargi. Z powyższym stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić. Wadliwe było bowiem w niniejszej sprawie wezwanie - w wykonaniu zarządzenia z dnia 16 września 2016 r. - wszystkich skarżących do solidarnego usunięcia braków formalnych skargi przez nadesłanie 13 jej odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi i jednoczesne wezwanie Stowarzyszenia i pozostałych skarżących osobno do uzupełnienia braków fiskalnych skargi.
Sąd winien bowiem zdecydować, z jakim współuczestnictwem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie może Sąd I instancji dla uzupełnienia braków formalnych przyjmować istnienia współuczestnictwa materialnego i jednocześnie do uzupełnienia braków fiskalnych przyjmować w przypadku tych samych skarżących współuczestnictwa formalnego. Z powyższych przyczyn zaskarżone postanowienie nie może się ostać. Strona skarżąca nie może bowiem ponosić negatywnych konsekwencji procesowych w związku z nieuzupełnieniem braku formalnego skargi w sytuacji, gdy z winy Sądu wadliwie została wezwana do jego uzupełnienia. Wzywając skarżących do uiszczenia wpisu od skargi Sąd I instancji nie stwierdził już istnienia po stronie wszystkich skarżących współuczestnictwa materialnego i wezwał oddzielnie ww. Stowarzyszenie oraz solidarnie pozostałych skarżących, do uiszczenia wpisu. Podkreślić należy, iż jeśli jedno pismo jest wnoszone przez kilka (kilkanaście) osób, to wówczas o tym, czy osoby te wnoszą jedną opłatę (solidarnie) i są zobowiązani do uzupełnienia braków formalnych solidarnie, decyduje okoliczność, czy ich uprawnienia bądź obowiązki są wspólne (współuczestnictwo materialne).
W przypadku, gdy uprawnienia bądź obowiązki tych osób są wspólne, są oni zobowiązani do solidarnego uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych. Natomiast jeśli uprawnienia i obowiązki określonych osób nie są wspólne, to wówczas te osoby, które łączy jedynie współuczestnictwo formalne, obciąża obowiązek oddzielnego uiszczenia wpisu i uzupełnienia braków formalnych pisma.
Nie można zgodzić się także z wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem, że skarżący: P. M., E. O., M. M., R. K., M. K., U.O., K. D., E. S., K. G., J.P., K. A., M. A., B. B., E. Ż., P.W., J. D. - zobowiązani do solidarnego uiszczenia wpisu od skargi - nie uiścili tego wpisu w wyznaczonym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę w niniejszym składzie stoi bowiem na stanowisku, że w sytuacji, gdy do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wzywani są skarżący solidarnie z uwagi na występujące między nimi współuczestnictwo materialne, to mogą oni uiścić wpis w terminie otwartym dla współuczestnika, który najpóźniej otrzymał wezwanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II CZ 8/15). Spoczywa na nich bowiem łączny obowiązek uiszczenia jednej opłaty.
W związku z powyższym uiszczenie w niniejszej sprawie przez J. P. wpisu od skargi w okresie, w którym nie upłynął jeszcze termin dla M. A. do uiszczenia tego wpisu, uznać należy za skuteczne uzupełnienie przedmiotowego braku fiskalnego skargi ww. współuczestników materialnych.
Mając powyższe ustalenia na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zarówno z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jak i art. 220 § 3 p.p.s.a. Postanowienie to wymagało zatem uchylenia, co uczynił Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.