Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1193/15

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2867/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R.Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 16 stycznia 2015 r. odrzucającego skargę kasacyjną.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący prowadzi gospodarstwo wspólnie z żoną oraz dwójką niepełnoletnich dzieci. Miesięczny dochód brutto wynosi 3000 zł, zaś wydatki – ok. 4300 zł. Posiadają dom o powierzchni 140 m².

Zarządzeniem z dnia 26 marca 2015 r. skarżący został wezwany na podstawie art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) do uzupełnienia wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez żonę skarżącego; nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe; nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym z rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą; udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, które skarżący określił na kwotę 2300 zł. Wezwanie, wysłane na adres profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, wróciło nieodebrane i zostało uznane za doręczone.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 maja 2015 r., odmówił przyznania R.Z. prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 16 stycznia 2015 r.

We wniesionym w terminie sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawnia go do skorzystania z instytucji prawa pomocy.

Zarządzeniem z dnia 16 lipca 2015 r. ponownie wezwano skarżącego do złożenia dokumentów, jak w zarządzeniu z dnia 26 marca 2015 r.

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo, w którym wniósł o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów do 30 września 2015 r., wskazując na duże trudności w uzyskaniu wszystkich dokumentów oraz okres urlopowy. Jednocześnie nadesłał swój PIT za 2014 rok.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, iż skarżący został wezwany, stosownie do art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia oświadczenia, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż wniosek skarżącego budził duże wątpliwości. Wynika z niego, że wydatki skarżącego przekraczają dochody dwukrotnie. W ocenie Sądu takiego oświadczenia nie można uznać za wiarygodne. Skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów i, w ocenie Sądu, ich zebranie w ciągu 7 dni nie było niemożliwe. Skarżący ma ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika, z którego pomocy mógł w wykonaniu zarządzenia skorzystać.

Sąd wskazał, iż wyciąg z rachunku bankowego można sporządzić samodzielnie (w formie wydruku) lub uzyskać go w dowolnej placówce banku, udokumentowanie miesięcznych wydatków poprzez nadesłanie kserokopii otrzymywanych faktur i rachunków oraz posiadanych paragonów wymagało jedynie poświęcenia czasu na ich zgromadzenie i skopiowanie, zaś urzędy skarbowe są czynne w każdy dzień roboczy. Jedynie uzyskanie zaświadczenia z miejsca pracy żony skarżącego mogło być utrudnione, o ile przebywała ona w okresie, w którym należało wykonać wezwanie, na urlopie, jednak nie zwalnia to skarżącego z obowiązku nadesłania pozostałych dokumentów.

Sąd wojewódzki uznał, iż z uwagi na postawę skarżącego, który winien możliwe jak najdokładniej, a co najmniej zgodnie z wezwaniem Sądu, przedstawić swoją sytuację finansową, a Sąd nie otrzymał żądanych dokumentów z wyjątkiem jednego zeznania podatkowego, uzasadniona jest odmowa przyznania prawa pomocy. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości – a tak niewątpliwie jest w sytuacji, gdy wskazane we wniosku wydatki przekraczają deklarowane dochody – strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R.Z. Postanowienie zaskarżono w całości. Wniesiono o:

1. - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;
2. - zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
3. - przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu skarżącego od ponoszenia kosztów postępowania w związku z niniejszym zażaleniem, których skarżący nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny;
4. - zwrócenie się przed rozpoznaniem niniejszego zażalenia do Naczelnika Urzędu Pocztowego Warszawa 148 za pośrednictwem, którego to Urzędu Pocztowego miała być doręczona korespondencja z ww. postanowieniem Sądu z dnia 22.03.2013 r. celem przesłania potwierdzenia pozostawienia w miejscu zamieszkania skarżącego awiza z niepodjętej korespondencji oraz awiza powtórnego po terminie 7 dni od dnia niemożliwości odbioru korespondencji przez skarżącego, albowiem zarówno skarżący, jak i żaden z innych domowników nie stwierdzili obecności w skrzynce pocztowej w dniu 3.04.2013 (adnotacja na ZPO), ani w żadnym innym miejscu awiz z ww. korespondencją tak jak to miało miejsce w przypadku pozostałej korespondencji przesyłanej przez Sąd w niniejszej sprawie, gdyż w uzasadnieniu postanowienia brak jest informacji, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny zwracał się ze stosownym wnioskiem o co wnoszono we wniosku o przywrócenie terminu z dnia 8.08.2013 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że skutki wniesienia sprzeciwu od orzeczenia Referendarza sądowego określa przepis art. 260 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego skutkiem prawidłowego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia Referendarza sądowego z mocy ustawy. Tym samym skuteczne złożenie przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkowało utratą jego mocy. Orzeczenie to przestało niejako istnieć, a Sąd I instancji miał obowiązek rozpoznać na nowo wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie, z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku.

Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja ta została wprowadzona w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądami osobom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, które w żadem sposób nie są w stanie uzyskać środków niezbędnych dla pokrycia kosztów postępowania sądowego.

W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów stwierdzić należy, iż skarżący nie może być uznany za osobę znajdującą się w takich właśnie skrajnie ciężkich warunkach materialnych.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie przedstawił zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez jego żonę, nie nadesłał zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu trzech ostatnich miesięcy, w tym rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, które skarżący określił na kwotę 2300, zatem nie wykonał wezwania Sądu z dnia 16 lipca 2015 r. Okoliczności te wykluczają przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Bowiem jak wynika z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał stronę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. II OZ 348/15; postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1262/14; postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II OZ 321/14). Taki kierunek wykładni nadawanej art. 255 p.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela.

W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.