Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie to zapadło w następujących okolicznościach sprawy:
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierający żądanie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku strona podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 856 zł miesięcznie, zaś większość środków uzyskiwanych z tego tytułu wydaje na lekarstwa. Do wniosku strona załączyła kserokopię decyzji ZUS z [...] marca 2015 r. o waloryzacji emerytury.
Po rozpoznaniu tego wniosku, postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nie nadesłała na sądowe wezwanie z dnia 31 lipca 2015 r. dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji osobistej i majątkowej, tj. nie podała informacji dotyczących:
- - miejsca zamieszkania (dom, mieszkania, lokalu: jego powierzchni oraz tytułu prawnego),
- - rodzaju i wysokości miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania/ lokalu/ domu (gaz, opłaty za energię, telefon, czynsz, podatek od nieruchomości),
- - rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego (jednoosobowe czy wieloosobowe),
- - ewentualnej pomocy uzyskiwanej od rodziny, instytucji społecznych lub państwowych wraz ze wskazaniem wysokości i formy tej pomocy,
- - orientacyjnej wysokości kwoty pieniężnej przeznaczanej miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki itp.),
- - podejmowania prac dodatkowych, dorywczych, sezonowych, na podstawie umowy zlecenia wraz z podaniem wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu.
Wezwanie sądowe z dnia 31 lipca 2015 r. zostało dwukrotnie awizowane - w dniu 3 sierpnia 2015 r. i 11 sierpnia 2015 r., a następnie zostało zwrócone (jako niepodjęte w terminie) - w dniu 19 sierpnia 2015 r.
Po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia z dnia 23 września 2015 r. zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że osoba występująca z żądaniem przyznania prawa pomocy powinna wykazać, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny i dokładny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W ocenie Sądu wniosek skarżącej nie zawierał informacji, które pozwalałby przyjąć, że wnioskodawczyni wykazała, że spełnia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu oraz ze sprzeciwu od postanowienia z dnia 23 września 2015 r. wynika jedynie, że skarżąca utrzymuje się z emerytury w wysokości 856,29 zł oraz z pomocy dzieci (przy czym nie wiadomo, w jakiej wysokości taką pomoc uzyskuje). Wnioskodawczyni nie wyjaśniła natomiast gdzie mieszka, nie wskazała, czy jest właścicielem, współwłaścicielem, czy też najemcą lokalu, w którym zamieszkuje, nie podała także, czy ponosi koszty związane z jego utrzymaniem (np. opłaty za energię, gaz, telefon, czynsz), a jeśli nie, to kto je ponosi. Skarżąca nie wyjaśniła również, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami.
Nie podała wysokości kwoty pieniężnej, jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie, a także nie wskazała, czy podejmuje jakiekolwiek prace dorywcze, sezonowe i czy uzyskuje z tego tytułu dochód. Informacji tych strona nie udzieliła również w sprzeciwie od postanowienia z dnia 23 września 2015 r. pomimo tego, że z treści postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 września 2015 r. jednoznacznie wynikało, jakich informacji dotyczyło skierowane do skarżącej wezwanie sądowe z 31 lipca 2015 r. Z tego względu za nieuzasadnione uznał Sąd żądanie skarżącej zawarte w sprzeciwie dotyczące ponownego przesłania korespondencji "celem rzetelnego wykonania odpowiedzi na postawione pytania".
W zażaleniu na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie, skarżąca wskazała, że nie mogła odnieść się do wezwania sądowego wysłanego w dniu 30 lipca 2015 r., gdyż go nie otrzymała. Strona oświadczyła, że na dzień dzisiejszy również nie może dokładnie poinformować o wydatkach i majątku. Zaznaczyła, że jest osobą przewlekle chorą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym zażaleniu zasadnie przyjął, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłankę przyznania tej pomocy wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Nie budzi zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena Sądu I instancji, że informacje przedstawione przez stronę w złożonym wniosku były niewystarczające do podjęcia prawidłowej oceny co do istnienia podstaw do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, co uprawniało do wezwania skarżącej na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. do uzupełnienie wniosku stosownymi oświadczeniami. W sytuacji, gdy w skardze na decyzję w przedmiocie rozbiórki skarżąca wskazuje, że jest "właścicielką nieruchomości zabudowanej mieszczącej się w W. przy ul. S. [...]", zaś jako adres zamieszkania podaje ul. P. [...] w W., oświadczenia zawarte we wniosku o prawo pomocy wskazujące na brak posiadania przez nią jakiegokolwiek majątku mogły być uznane za budzące zasadnicze wątpliwości co do zupełności i rzetelności ich przedstawienia. Deklaracja skarżącej, że większość środków pozyskiwanych w jej jednoosobowym gospodarstwie domowym z jednego źródła dochodów – emerytury w wysokości 856 zł – przeznaczana jest na zakup leków oraz brak wskazania wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od członków najbliższej rodziny pozwalały też poddać w wątpliwość prowadzenie przez nią jednoosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego.
Wątpliwości tych skarżąca wnosząc sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego jednakże nie wyjaśniła. Nie dokonała tego również w rozpoznawanym zażaleniu. Niewywiązanie się osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy z obowiązku współpracy z organem sądowym lub Sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy w zakresie przedstawienia dodatkowych oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego w trybie art. 255 p.p.s.a. sprawia, że brak jest podstaw do uznania, iż okoliczności wskazane we wniosku PPF są dostatecznie uprawdopodobnione i uprawniają do uwzględnienia wniosku.
Nie można ponadto uznać, że w rozpoznawanej sprawie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego na podstawie art. 255 p.p.s.a. co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony obarczone było jakąkolwiek wadą, która skutkować musiałby uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Sąd I instancji zasadnie stwierdził brak podstaw do ponownego wezwania skarżącej do wykonania zarządzenia z dnia 30 lipca 2015 r. w sprawie złożenia dodatkowych oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., skoro zakres informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku został w całości ujawniony w treści doręczonego skarżącej w dniu 29 września 2015 r. postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 września 2015 r. Warto zaznaczyć, że wezwanie sądowe z 31 lipca 2015 r. ograniczało się do zobowiązania skarżącej wyłącznie do złożenia stosownych oświadczeń dotyczących jej aktualnej, szeroko rozumianej sytuacji życiowej i majątkowej.
Wymagane od skarżącej wyjaśnienia dotyczące sprecyzowania miejsca zamieszkania, wskazania rodzaju miesięcznych kosztów ponoszonych na utrzymanie mieszkania (lokalu/ domu), rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego (jednoosobowe czy wieloosobowe), form ewentualnej pomocy uzyskiwanej od rodziny, instytucji społecznych lub państwowych czy podejmowania pracy zarobkowej są oświadczeniami wiedzy obejmującymi informacje w zakresie podstawowych danych o skarżącej. Nie można uznać, że ich udostępnienie na żądanie Sądu wiąże się z nakładem czasu i środków, co mogłoby mieć miejsce w przypadku wezwania strony do przedstawienia materiałów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej, zatem wymagałoby wyznaczenia dodatkowego terminu w celu ich skompletowania.
Nie można również uznać, by określony w wezwaniu z 31 lipca 2015 r. stopień szczegółowości żądanych informacji odnoszących się do wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie konieczne (wezwanie dotyczyło "orientacyjnej" wysokości kwoty pieniężnej przeznaczanej miesięcznie na codzienne utrzymanie), w przypadku osoby deklarującej prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego, dysponującej ograniczonym budżetem czynił niemożliwym ustosunkowanie się w tym zakresie do jego treści. Nie sposób ponadto nie zauważyć, że po lekturze postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 września 2015 r. strona mogła pozyskać świadomość odnośnie do skutków, jakie wywołuje zaniechanie uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w trybie art. 255 p.p.s.a. o żądane przez organ sądowy informacje, co powinno prowadzić do uzupełnienia tego wniosku stosownym oświadczeniami przy okazji złożenia sprzeciwu od postanowienia z dnia 23 września 2015 r.
Mając powyższe na uwadze, uznając, iż Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.