Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 listopada, sygn. akt VII SA/Wa 36/09, odmówił J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w dniu 17 sierpnia 2009 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek J. L. o przyznanie prawa pomocy. Powyższy wniosek został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 października 2009 r., które następnie zostało zaskarżone przez J. L. W związku z powyższym, postanowienie referendarza utraciło moc, a sprawa wniosku o przyznanie prawa pomocy podlegała rozpoznaniu na nowo.
Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, że przedkładając przedmiotowy wniosek J. L. podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a na potwierdzenie powyższego nadesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy. Jednocześnie wnoszący zażalenie nie podał innych danych wskazujących na trudną sytuację materialną. Z uwagi na powyższe, zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2009 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie:
- - z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje,
- - czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jeśli tak należy wskazać te osoby, ich stopień pokrewieństwa oraz dochody,
- - gdzie zamieszkuje (dom, mieszkanie) należy podać ich powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem czy też najemcą,
- - wskazanie jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu, mieszkania (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości, czynsz, koszty wynajmu itp.) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość,
- - wysokość kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki, itp.),
- - czy posiada nieruchomości, jeśli tak należało podać ich powierzchnię,
- - czy uzyskuje pomoc ze strony rodziny lub innych osób, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie oraz do nadesłania
- - aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy zatwierdzającego status osoby bezrobotnej.
W dniu 28 września 2009 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź na wyżej wymienione wezwanie. W piśmie wnioskodawca podał, że nie ma żadnych dochodów ani majątku w postaci domu czy gruntu, a zawarte w treści wezwania pytania Sądu – "wybiegają poza zapisy prawa". Ponadto poinformował, że w złożonym wcześniej wniosku zawarł fakty co do swojego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.
Sąd I instancji stwierdził, że mając na względzie dane przedstawione przez wnioskodawcę zarówno w formularzu wniosku, jak i w piśmie wyjaśniającym z dnia 22 września 2009 r. oraz w sprzeciwie, nie można uznać, że wnioskodawca wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji w sposób wyczerpujący, a ponadto na wezwanie Sądu nie podał wszystkich żądanych informacji. Nie wiadomo m.in. z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje, czy uzyskuje pomoc ze strony rodziny lub innych osób. Wnioskodawca nie wskazał również jakie ponosi miesięcznie koszty związane z utrzymaniem domu, mieszkania oraz jaką kwotę przeznacza na codzienne utrzymanie. W sprzeciwie wnioskodawca zaznaczył, że E. L. ma 130 (sto trzydzieści) zł dochodu miesięcznie. Osoby tej jednak wnioskodawca nie wskazał jako prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe.
Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmówił przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 26 listopada 2009 r. wniósł J. L. podnosząc, że w niniejszej sprawie wnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskodawca podnosi, że nie posiada żadnych dochodów, a także majątku w postaci domu czy gruntu. Wnoszący zażalenie wywodzi, że Sąd stwierdzając, że w sprawie występują wątpliwości co do podanych przez niego informacji, powinien wezwać go do uzupełnienia wniosku, konkretyzując przy tym jakie dokumenty powinien przedłożyć. Wnoszący zażalenie podnosił, że złożył wymagane prawem oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy.
Ponadto, w zażaleniu wskazano, że wnioskodawca otrzymał prawo pomocy w innych sprawach toczących się przed sądami administracyjnymi z jego udziałem. W oparciu o powyższe twierdzenia, wnoszący zażalenie domaga się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania". Zakres żądanej pomocy określa strona w składanym wniosku. Jak wynika z akt sprawy, złożony w dniu 13 sierpnia 2009 r. wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, obejmował zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 519 akt sprawy). Wniosek ten nie był modyfikowany. Nie jest zatem zasadny pierwszy ze stawianych zarzutów - rozpoznania przez Sąd I instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie przekraczającym jego żądanie.
Nie są również zasadne pozostałe zarzuty zażalenia. Zgodnie z art. 252 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym". W sprawie, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona ograniczyła swoje oświadczenie do stwierdzenia, że nie posiada żadnych dochodów i majątku oraz, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Na potwierdzenie powyższego twierdzenia, załączono do wniosku zaświadczenie z urzędu pracy z którego wynika, że strona jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku.
W takiej sytuacji, Sąd I instancji w pełni prawidłowo wezwał stronę, na podstawie art. 255 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W odpowiedzi na wezwanie Sądu strona nie odpowiedziała na zawarte w wezwaniu pytania, wskazując jednocześnie, że "wybiegają one poza zapisy prawa".
Art. 246 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę sytuacji majątkowej i rodzinnej, uprawniających do otrzymania prawa pomocy w stosownym zakresie. Oświadczenie strony o braku dochodów, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest jednym z elementów procesu wykazywania sytuacji majątkowej i rodzinnej strony. Pozostałe elementy wniosku, będące jednocześnie elementami procesu wykazywania sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, to zgodnie z art. 252 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m.in.: oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Powyższe przepisy należy interpretować ściśle, dosłownie, gdyż stanowią one wyjątek od wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady, zgodnie z którą "Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej." W niniejszej sprawie, strona wskazała, że nie posiada żadnych dochodów i majątku oraz, że jest osobą bezrobotną. Nie przedstawiła jednak danych dotyczących wydatków, danych dotyczących źródeł utrzymania, dokładnych danych dotyczących stanu rodzinnego i majątkowego.
Mając na uwadze fakt, że Sąd I instancji wzywał stronę do uzupełnienia wniosku o brakujące dane, a także twierdzenia strony, że wezwanie wykracza poza przepisy prawa (czyli brak odpowiedzi na pytania postawione w wezwaniu) należało uznać, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Również podnoszona w zażaleniu okoliczność, że strona otrzymała prawo pomocy w innych sprawach, nie może sama w sobie stanowić podstawy podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.