Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. VII SA/Wa 2029/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał P.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w zakresie ustanowienia adwokata.
Sąd I instancji wskazał, iż P.K. złożył wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W formularzu PPF wnioskodawca wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostają żona oraz trójka dzieci w wieku szkolnym. Skarżący posiada mieszkanie o pow. 62 m², nieruchomość rolną o pow. 2,4 ha oraz kamienicę w Tomaszowie Mazowieckim, uzyskuje dochód z tytułu najmu lokalu w wysokości 3.060 zł brutto. Żona wnioskodawcy jest pielęgniarką i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3.400 zł brutto miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 29 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w pozostałym zakresie oddalił wniosek.
W ustawowym terminie P.K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie strona wskazała, że dochód 1 300 osób na jedną osobę jest to dochód brutto. Po odliczeniu wydatków stałych stronie pozostaje około 2 300 zł, czyli 450 zł. na osobę. Wnioskodawca zaznaczył, że z tego względu dochody wystarczają tylko na bieżące wydatki, a często też zmuszony jest pożyczać środki finansowe od rodziny na wydatki niezbędne do funkcjonowania rodziny. Podniósł, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych, gdyż w sumie będą one wynosić 400 złotych (200 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi, 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia oraz 100 złotych tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej). Wnioskodawca dodał, że ze względu na porę roku, tj. jesień doszły dodatkowe wydatki związane z zakupem odzieży, lekarstw, oraz bieżącymi remontami samochodu i kamienicy.
Wnioskodawca zaznaczył, że obecnie dwa mieszkania w kamienicy, którą wynajmuje są wolne ze względu na brak chętnych do wynajmu. Wniósł w przypadku oddalenia sprzeciwu o zmianę postanowienia referendarza sądowego poprzez zwolnienie z kosztów sądowych, w zamian za rezygnację z przyznanego postanowieniem pełnomocnika, gdyż bez pełnomocnika sprawa odbyć się może, ale bez uiszczenia wpisu sądowego nie. Wnioskodawca dodał, że posiada w Sądzie także inne sprawy, których sygnatury wyszczególnił, w których również musi ponosić koszty sądowe, co czyni w miarę możliwości. Wskazał, że często jego rodzina jest zmuszona pożyczać na bieżące wydatki. Dodał, że strona w miarę możliwości opłaca sprawy przed sądem.
Sąd I instancji rozpoznając ww. sprzeciw uznał, iż uzasadnione jest tylko częściowe przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. częściowego przyznania prawa pomocy dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych. Bowiem wnioskodawca po opłaceniu wszystkich stałych miesięcznych wydatków nie będzie w stanie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym uiścić kosztów sądowych. W gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozostaje pięć osób, w tym trójka dzieci w wieku szkolnym. Jednocześnie uznano, że strona mając zapewniony dostęp do sądu, po zwolnieniu od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest w stanie samodzielnie opłacić zawodowego pełnomocnika i w tym zakresie wniosek oddalono.
W zażaleniu na powyższe postanowienie P.K. zwrócił się o ustanowienie adwokata z urzędu wskazując, iż osiągany dochód nie pozwala na wynajęcie adwokata "to koszty około 5.000 złotych, a sprawa jest skomplikowana. Ponadto koszt uzasadnienia i skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego to znowu 200 złotych. Zwrócił uwagę, że pora roku jaką jest jesień wiąże się z dodatkowymi wydatkami na odzież i leki. Wskazał też, że kamienica, w której wynajmuje lokale wymaga bieżących remontów, których obecnie nie wykonuje ze względu na brak środków finansowych. Podał, że aktualnie dwa mieszkania w kamienicy, z braku chętnych, pozostają wolne, a z lokalu użytkowego czynsz wynosi 800 zł płatne w ratach. Podał też, iż liczy się z faktem, że również aktualnie wynajmujący lokal w kamienicy może zrezygnować. Wskazał, że dochód na osobę po opłacie wydatków stałych to ok. 400 złotych. Nadto wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnioskuje skarżący, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja, w której przyznaje się prawo pomocy w zakresie całkowitym dotyczy wnioskujących, którzy nie osiągają żadnych dochodów lub ich dochód jest wyjątkowo niski. Badaniu podlega również ich sytuacja rodzinna.
Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał P.K. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów oraz oddalił wniosek w zakresie ustanowienia adwokata, wskazując, iż skarżący po zwolnieniu od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest w stanie samodzielnie opłacić zawodowego pełnomocnika.
Jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji jest wadliwe, bowiem skoro Sąd uznał, iż sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 200 złotych to tym bardziej skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykazane przez skarżącego dochody, biorąc pod uwagę wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i zaspokojeniem niezbędnych potrzeb pięcioosobowej rodziny (w której trzy osoby to dzieci w wieku szkolnym) uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.