Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego M. K. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnią córką. Nadto skarżący oświadczył, że zamieszkuje z matką i córką w jej mieszkaniu. Odnośnie majątku skarżący podał, że posiada ¾ udziału w nieruchomości o powierzchni 0,13 ha zabudowaną pomieszczeniem warsztatowym oraz nieruchomość o powierzchni 0,7517 ha. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 850 zł miesięcznie. Wnioskodawca podał, że od 31 października 2013 r. jest bezrobotny zaś w piśmie z dnia 27 lipca 2015 r. podał, że prowadzi działalność gospodarczą, którą zawiesił (data zmiany we wpisie pochodzi z dnia 5 maja 2014 r.). Według zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości 3.643,71 zł natomiast jego żona zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 za 2014 r. uzyskała dochód w wysokości 9.088,69 zł. Dochód matki skarżącego według zeznań podatkowych PIT-37 za 2014 r. i 2013 r. wyniósł odpowiednio 52.635,09 zł i 41.917,60 zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto podał, że mieszka z małoletnią córką u matki i korzysta z jej wyżywienia zaś matka w jego imieniu alimentuje jego syna oraz spłaca jego zobowiązania skarbowe.
Nadto, w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że u matki mieszka nie tylko z córką, ale także z żoną, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Użyte przez niego określenie "bezrobotny" rozumiał w ten sposób, że nie miał jakichkolwiek zleceń, które przynosiłyby mu dochód. Wyjaśnił, że widoczna w przedłożonych dokumentach różnica adresów zamieszkania wynika z faktu, że dane przy koncie bankowym nie były dawno uaktualniane – wskazują one zbyte przez skarżącego mieszkanie w Bydgoszczy. Środki ze sprzedaży mieszkania zostały w całości przeznaczone na zakup nieruchomości w L. Skarżący podał również, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą około 1100 – 1200 zł, z czego na wyżywienie przeznacza ok. 550 – 600 zł; jego rodzina pokrywa połowę kosztów utrzymania mieszkania matki skarżącego, w tym koszty zużytego prądu (ok. 300 zł miesięcznie); wydatki na odzież wynoszą ok. 150 zł, na telefon – ok. 50 zł.
Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia przekonujących i pełnych informacji, na podstawie których możliwa jest ocena, iż zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy. Aby jej dokonać, Sąd winien posiadać pełną wiedzę zarówno o dochodach i innych kwotach pozostających w dyspozycji skarżącego jak i o wydatkach skarżącego i członków jego rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero porównanie tych informacji pozwala na ewentualną ocenę, że wydatki skarżącego i jego rodziny w pełni lub w znacznej części pochłaniają pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne.
W rozpatrywanej sprawie przedstawione przez skarżącego dokumenty, informacje i oświadczenia prowadzą co najwyżej do wniosku, że skarżący nie przedstawił Sądowi w pełni swojej sytuacji, co nie pozwala uznać, że zaistniały okoliczności stanowiące przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W oparciu o przedstawione dokumenty i oświadczenia za wiarygodne Sąd uznał wyjaśnienia skarżącego odnośnie różnicy adresów, czy faktu zamieszkiwania wspólnego nie tylko córką, ale także z żoną w jednym miejscu tj. u matki skarżącego i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Jednakże - skoro sam skarżący wskazuje, że miesięczne wydatki wynoszą 1100 – 1200 zł, a jednocześnie oświadcza, że jedynym źródłem dochodu jest dochód z działalności gospodarczej żony w wysokości 850 zł miesięcznie – nie można uznać, że skarżący w pełni przedstawił swoją sytuację. Z porównania powyższych kwot wynika bowiem, iż musi istnieć jakieś dodatkowe źródło dochodów, nie wskazane przez skarżącego, które umożliwia ponoszenie wydatków w kwocie 1100 – 1200 zł miesięcznie, tj. ponad uzyskiwany obecnie dochód (850 zł miesięcznie). Różnicy tej skarżący w żaden sposób nie wyjaśnia. Ta sytuacja powoduje, iż nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. K., wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, ewentualnie choćby w części. Jak wskazał skarżący, Sąd pierwszej instancji jego wnioskowi poświęcił jedynie – i to nie całkowicie – dwa zdania. Tymczasem przedstawił w nim swoją sytuację materialną w pełni. Nie posiada jakiegokolwiek dodatkowego źródła dochodów z wyjątkiem kwoty 850 zł miesięcznie uzyskiwanej z działalności gospodarczej żony, a z faktu że ponosi koszty w kwocie 1100 – 1200 zł miesięcznie nie można wyciągnąć wniosku, że podał nieprawdziwe dane, skoro niejednokrotnie twierdził, że znaczny wkład w utrzymaniu jego rodziny ponosi matka skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy z uwagi na nie wyjaśnienie wszystkich źródeł finansowania. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w sytuacji finansowej skarżącego musi istnieć dodatkowe źródło utrzymania skarżącego, z którego pokrywa on brakującą część ponoszonych wydatków. I chociaż skarżący wskazywał w rozpoznawanym zażaleniu ogólnikowo na znaczny wkład i pomoc jego matki w bieżącym utrzymaniu jego i jego rodziny, u której dodatkowo zamieszkuje, to jednak nie został w pełni wykazany zakres tej pomocy. Ma to o tyle istotne znaczenie, że z wyjaśnień skarżącego wynika, iż prowadzi on również z matką wspólne gospodarstwo domowe, skoro wspólnie zamieszkują, partycypują w kosztach utrzymania oraz udzielają sobie pomocy finansowej. Przypomnieć należy, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Mając powyższe na uwadze, słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co z kolei czyniło niezasadnym rozpoznawane zażalenie. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.