Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał skarżącej D. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że sytuacja skarżącej wskazuje, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dochód skarżącej i jej męża wynosi miesięcznie [...] zł brutto, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych. Skarżąca nie wykazała natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczność, że skarżąca złożyła skargi w ponad 100 sprawach nie może przemawiać za przyznaniem skarżącej całkowitego zwolnienia od kosztów postępowania.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem, podnosząc szereg zarzutów niedotyczących wprost tego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Dochody dwuosobowej rodziny wynoszą [...] zł brutto, w tym świadczenie emerytalne skarżącej [...] zł oraz świadczenie emerytalne męża skarżącej [...] zł (załączone przez skarżącą kopie odcinków emerytury za miesiąc maj i czerwiec 2008 r. k.93). Ponadto skarżąca jest współwłaścicielką działki o pow. [...] m2. Skarżąca nie podała natomiast jakie ponosi comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, wyżywieniem, czy leczeniem.
Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro D. W. nie wykazała jednoznacznie w złożonym przez siebie wniosku ani w kolejnych pismach, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, to słusznie przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50 zł oraz oddalono wniosek w pozostałym zakresie.
Nie można się natomiast zgodzić z twierdzeniami Sądu pierwszej instancji, iż nieskomplikowany charakter sprawy, czy brak przymusu adwokackiego w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi kryterium odmowy przyznania prawa do korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej adwokata. Taki argument nie może stanowić, zgodnie z obowiązującymi przepisami, przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, ponieważ w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest przepisu odpowiadającego treścią art. 117 § 4 K.p.c., zgodnie z którym sąd uwzględni wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.