Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. odmówił W. W. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skargę w imieniu skarżącego wniósł reprezentujący go profesjonalny pełnomocnik - radca prawny A. W. Sąd skierował do pełnomocnika wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie pełnomocnictwa oraz wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Powołując się na art. 37 § 1 w zw. z art. 67 § 5 i art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) Sąd wyjaśnił, że z uwagi na nieusunięcie w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi nie był zobowiązany do wzywania samego skarżącego do podpisania skargi, przedłożenia pełnomocnictwa czy też uiszczenia wpisu sądowego.
W związku z tym, że pełnomocnik skarżącego pomimo prawidłowego wezwania nie przedłożył w wyznaczonym terminie pełnomocnictwa i nie uiścił wpisu sądowego, Sąd postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. odrzucił skargę.
Sąd wskazał również, że skarżący osobiście nie był wzywany do uiszczenia wpisu sądowego, toteż w stosunku do niego nie rozpoczął biegu termin do uiszczenia tego wpisu, a zatem nie jest możliwe jego przywrócenie.
Na koniec Sąd zauważył, że skarżący nie dokonał jednocześnie z wnioskiem czynności, której nie dokonał w terminie - nie uiścił wpisu sądowego od skargi.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Podniósł, że skoro pełnomocnik nie wykazał umocowania do działania, to ponowne wezwanie do usunięcia pozostałych braków formalnych powinno zostać wysłane na adres skarżącego. Jednocześnie wyjaśnił, że nie wiedział o konieczności uiszczenia wpisu sądowego. Oświadczył, że w tamtym okresie z powodów osobistych nie miał kontaktu z pełnomocnikiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wynika z akt sprawy W. W. w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2016 r. o odrzuceniu jego skargi zawarł jednocześnie wniosek "o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych". Sąd I instancji rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu i zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. odmówił skarżącemu "przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi". Jednocześnie zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi nadano dalszy bieg (zostało ono rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II OZ 1229/16).
W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z kolizją środków prawnych wymienionych w art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), tj. wniosku o przywrócenie terminu, oraz w art. 194 p.p.s.a. - zażalenia.
Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowany jest pogląd, że czynności procesowe polegające na złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie.
Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (zob. postanowienia NSA: z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt II OZ 935/15; z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II OZ 197/16; z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 209/16; z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt II OZ 709/16; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest - na skutek upływu terminu - bezskuteczna. Takie stwierdzenie może zaś wynikać z prawomocnego orzeczenia o odrzuceniu pisma procesowego.
Zatem w sytuacji, gdy strona złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 14 czerwca 2016 r. o odrzuceniu skargi, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi (będących przyczyną jej odrzucenia) wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia na postanowienie z dnia 14 czerwca 2016 r. Wobec tego wniosek o przywrócenie terminu złożony w sytuacji, w której strona wniosła jednocześnie zażalenie, podlega odrzuceniu jako przedwczesny, a tym samym niedopuszczalny w rozumieniu art. 88 p.p.s.a.
Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał wniosek skarżącego o przywrócenie terminu. Wniesienie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę stworzyło procesową przeszkodę dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu i z tej przyczyny postanowienie zapadłe w wyniku takiego rozpoznania podlegało uchyleniu, a sam wniosek o przywrócenie terminu odrzuceniu.
Jednocześnie wskazać trzeba, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza wniosku o przywrócenie terminu nie pozwala na wysunięcie jednoznacznego wniosku, czy intencją skarżącego było przywrócenie terminu jedynie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, czy może do dokonania obu czynności procesowych, których niewykonanie w terminie stanowiło przyczynę odrzucenia jego skargi (tj. do złożenia pełnomocnictwa procesowego oraz uiszczenia wpisu sądowego od skargi). Dodatkowo trudności nastręcza fakt, że skarżący równocześnie z wnioskiem nie usunął braków formalnych i fiskalnych skargi, których nie dokonał w terminie, co w świetle art. 87 § 4 p.p.s.a. stanowiło brak formalny tego wniosku. Innymi słowy, Sąd nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku dopóty, dopóki nie zostały usunięte jego braki formalne.
Wyjaśnienia wymaga, że odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego wystąpienia z takim wnioskiem. Jeśli skarżący uważa, że nie dokonał w terminie czynności procesowej bez swojej winy, to siedmiodniowy termin do złożenia ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu rozpocznie bieg dopiero w dacie doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Wniosek taki powinien zawierać wskazanie nadzwyczajnej (niedającej się przezwyciężyć) przeszkody, która zaistniała w trakcie biegu terminu do dokonania określonej czynności procesowej, a tym samym uniemożliwiła terminowe jej dokonanie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 88 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.