Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 409/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Gliwicach oddalił wniosek W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 6 czerwca 2014 r. uczestniczka postępowania W. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy. Wnioskująca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. W treści formularza wskazała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, poza domem o pow. 80 m2 oraz 30 arową działką nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych lub też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Jako źródło utrzymania wskazała świadczenie rentowe w wysokości 150 zł, a w druku formularza poinformowała, że w utrzymaniu domu pomaga jej rodzina.
W celu uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku strona została wezwana do
- - podania wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp.,
- - udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tytułu renty.
Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. starszy referendarz sądowy w WSA w Gliwicach oddalił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, z powodu nienależytego udokumentowania okoliczności podniesionych we wniosku. Wnioskodawczyni bowiem w odpowiedzi na wezwanie nadesłała jedynie kopie faktur za wodę, dostawy energii elektrycznej i gazu, a nie nadesłała dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów.
Powyższe postanowienie wnioskodawczyni zaskarżyła sprzeciwem z dnia 13 sierpnia 2014 r. W sprzeciwie podniosła, że jest osobą starszą i schorowaną dlatego ponosi wydatki związane z dietą oraz leczeniem. Nie podała jednak jak wysokie są to wydatki ani również ich nie udokumentowała. Przy piśmie z dnia 10 września 2014 r. uczestniczka uzupełniła dokumenty o kopię przekazu pocztowego potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury w wysokości 1421 zł.
Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że strona nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z osiąganych dochodów ma bowiem możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. Wnosząca o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że cały swój dochód przeznacza na bieżące utrzymanie i tym samym nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.
W ocenie sądu I instancji trudno uznać, że wnioskodawczyni nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny. Nadesłane kserokopie rachunków za media (koszty dostarczenia energii elektrycznej oraz gazu ponosi K. D.) oraz potwierdzenia odbioru korespondencji (przez jej syna J. D.) prowadzą wręcz do odmiennego wniosku. W takim przypadku do oceny sytuacji majątkowej skarżącej konieczne są dochody pozostałych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
W ocenie tegoż sądu strona nie wypełniła obowiązku przedstawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i wiarygodny.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła W. D. podnosząc, że zamieszkujący w pobliżu jej syn J. D. czasami odbiera od listonosza korespondencje, a jej mąż K. D. nie żyje. W jej ocenie "błędna analiza dokumentów znajdujących się w aktach sprawy była podstawą niewłaściwego rozstrzygnięcia sądu".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 Ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Stosownie do art. 246 § 1 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 Ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W przedmiotowej sprawie sąd I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając, że do oceny sytuacji majątkowej skarżącej konieczne są dochody pozostałych osób (K. D. i J. D.) pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które zdaniem sądu I instancji, zamieszkują razem z wnioskodawczynią.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była wadliwa. WSA w Gliwicach błędnie bowiem uznał, że strona nie wypełniła obowiązku przestawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i wiarygodny.
Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy strona złożyła oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej. Przedstawiła również dokumenty źródłowe, dotyczące wysokości dochodów osiąganych z tytułu renty, a także wysokości wydatków związanych z utrzymywaniem się. Natomiast odnosząc się do wątpliwości sądu I instancji w kwestii samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wskazała w zażaleniu, że zamieszkujący w pobliżu jej syn J. D. czasami odbiera od listonosza korespondencje, a jej mąż K. D. nie żyje.
W tej sytuacji niezrozumiała jest argumentacja sądu I instancji odnośnie sprzeczności pomiędzy oświadczeniami strony, a dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. WSA w Gliwicach pominął fakt śmierci męża wnioskodawczyni K. D. (dowód: odpis skrócony aktu zgonu K. D. – k. 315 akt sądowych) oraz błędnie wywiódł, że J. D. mógłby zamieszkiwać wraz ze swoją matką W. D. na ul. [...] w Rzeszowie, podczas gdy z akt niniejszej sprawy wynika, że jej syn w rzeczywistości zamieszkuje na ul. [...] w Rzeszowie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sąd I instancji naruszył art. 246 § 1 Ppsa, przyjmując, iż w strona nie wypełniła obowiązku przedstawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i wiarygodny. Zaskarżone postanowienie podlegało zatem uchyleniu. Ponownie rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, sąd I instancji powinien w sposób wnikliwy przeanalizować wszystkie oświadczenia i dokumenty złożone przez wnioskodawczynię, a następnie ocenić, czy uzasadniają one przyznanie prawa pomocy w sprawie.
Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.