Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1368/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W.K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jego skargi na postanowienie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] maja 2014r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 11 sierpnia 2014 r. do Sądu wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, iż wnioskodawca, W.K., jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie posiada dochodów, nieruchomości ani oszczędności.
Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie: gdzie zamieszkuje i kto jest właścicielem tego lokalu; z jakich środków bądź z czyjej pomocy się utrzymuje; czy uzyskuje pomoc od rodziny, a jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości; stałych miesięcznych wydatków; czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej; nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego.
W odpowiedzi skarżący wskazał, że najczęściej zamieszkuje w lokalu należącym do byłej żony, utrzymuje się z pomocy rodziny, nie posiada rachunku bankowego. Ponadto ukończył 65 lat i oczekuje na emeryturę, którą mu odebrano ustawą.
W aktach sprawy znajduje się również kopia zaświadczenia z urzędu pracy z dnia 29 marca 2013 r. o statusie bezrobotnego.
Postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że skarżący nienależycie wykonał wezwanie do uzupełnienia wniosku, przez co sytuacja majątkowa skarżącego nie może być zweryfikowana.
Skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia, wskazując, że obecnie nie otrzymuje żadnych pieniędzy, w tym emerytury. W związku z osiągnięciem wieku emerytalnego utracił status bezrobotnego, od czego się odwołał.
Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 października 2014 r. uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji przytaczając treść art. 261 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") stwierdził, iż skarżący znając powody odmowy przyznania prawa pomocy, w sprzeciwie nie uzupełnił braków, do których uzupełnienia został wezwany zarządzeniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. Wciąż zatem nie jest wiadome, jakie skarżący ponosi wydatki na swoje utrzymanie i w jaki sposób pozyskuje na nie środki.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że do czasu uchylenia decyzji o skreśleniu z rejestru bezrobotnych skarżący nie jest osobą bezrobotną. W ocenie Sądu I instancji skarżący w swoim wniosku pomija istotne informacje dotyczące źródła utrzymania i wysokości ponoszonych wydatków. Wobec tego niemożliwe jest dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego, niezbędnej dla ustalenia, czy słuszne jest przyznanie mu prawa pomocy.
Zażalenie na ww. postanowienie złożył W.K. podnosząc, iż nie jest w stanie opłacić kosztów postępowania sądowego. Skarżący wskazał, iż jeden wpis wynosi 200 złotych oraz drugi 100 złotych, a skarżący nie otrzymuje obecnie żadnych pieniędzy. Zdaniem skarżącego spełnia on wszystkie przesłanki przewidziane w ustawie, bowiem złożył do akt wymagane przepisami dokumenty potwierdzające stan rodzinny, majątkowy i dochody oraz odpowiedział na wszystkie wezwania sądu do uzupełnienia braków. Skarżący wyjaśnił, iż nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny, a jedynie pomoc materialną w postaci pokarmów i oczekuje na własną emeryturę. Nie posiada stałych miesięcznych wydatków i nie ma nikogo na utrzymaniu oraz nie otrzymuje świadczenia pomocy społecznej. Nie posiada żadnych pieniędzy na rachunku bankowym i nie ma żadnych dochodów pieniężnych, aby uiścić wpisy sądowe. Nie otrzymuje jeszcze emerytury i posiada nadal status bezrobotnego w Urzędzie Pracy, na stwierdzenie czego zostały przedłożone do akt sądowych dowody rzeczowe. Skarżący podkreślił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez otrzymania środków pieniężnych od rodziny lub znajomych na ten cel wyznaczony przez sąd.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja ta została wprowadzona w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądami osobom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, które w żadem sposób nie są w stanie uzyskać środków niezbędnych dla pokrycia kosztów postępowania sądowego.
W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez referendarza sądowego – zarządzeniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. - do wskazania:
- - gdzie wnioskodawca zamieszkuje i kto jest właścicielem tego lokalu,
- - z jakich środków bądź przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje,
- - czy, a jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny (materialna, finansowa) należy wskazać na czym ona polega,
- - podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (żywność, leki, odzież itp.),
- - wskazanie czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należy nadesłać ostatnie decyzje przyznające pomoc,
- - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał, iż zamieszkuje najczęściej u byłej żony, która jest właścicielem tego lokalu. Nadto wskazał, że utrzymuje się z pomocy rodziny, nie otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, nie posiada rachunku bankowego.
O ile można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że pewne elementy oświadczeń strony mogą wydawać się niejasne (jak np. że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy rodziny, nie wskazał szczegółowo gdzie mieszka), to jednak nie mogą one stanowić argumentu przemawiającego za pozbawieniem strony przyznania prawa pomocy, zwłaszcza że skarżący jest osoba bezrobotną co potwierdza przedstawione zaświadczenie z Urzędu Pracy.
Nadto stwierdzić należy, iż całkowicie błędne jest twierdzenie Sądu I instancji, iż "do czasu uchylenia decyzji o skreśleniu z rejestru bezrobotnych skarżący nie jest osoba bezrobotną", bowiem skarżący zaskarżył tę decyzję i nadal posiada status osoby bezrobotnej.
W świetle okoliczności wynikających z oświadczeń strony należało przyjąć, że uiszczenie przez skarżącego wpisu w niemniejszej sprawie skutkowałoby bez wątpienia uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.