Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2005 r., sygn. akt II SA/Sz 677/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. R., reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego – B. R., przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów B. R. oraz jej rodziny, nie zostało wykazane, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W zażaleniu na postanowienie z dnia 22 sierpnia 2005 r. matka skarżącego podniosła, że jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, a jej małoletni syn nie posiada żadnych dochodów ze swojego majątku. Matka skarżącego uważa, że wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w tym przepisie.
Z akt sprawy wynika, że B. R. wraz z dziećmi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na dochody ich rodziny składają się alimenty w kwocie 1000 zł oraz za zgodą Sądu pobierane z konta małoletniej córki, M. R. pieniądze, w łącznej kwocie 1500 zł. Ponadto skarżący posiada nieruchomość rolną 1.5 ha oraz we współwłasności z siostrą nieruchomość rolną 1 ha. Siostra posiada także lokal użytkowy, z którego z tytułu dzierżawy otrzymuje miesięcznie 3 200 zł oraz dom, z którego z tytułu dzierżawy w miesiącach lipiec, sierpień i wrzesień otrzymuje 15 000 zł. Dochody z tych nieruchomości są wpłacane na jej konto.
W niniejszej sprawie uznać należy, że matka skarżącego nie wykazała dostatecznie, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Trafnie więc Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił zażalenie.