Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stwierdził, że informacje przedstawione przez skarżącego nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste możliwości płatnicze uniemożliwiają poniesienie kosztów sądowych i w zakresie ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Ponadto z informacji tych nie wynika by strona była w trudnej sytuacji majątkowej. W ramach działalności gospodarczej (sprzedaż detaliczna paliw do pojazdów silnikowych na stacji paliw) uzyskuje dochód w wysokości 5800 złotych. Posiada także nieruchomości o znacznej wartości: jedną o wartości około 400000 zł; drugą o wartości około 1000000 zł (nieruchomość rolna – 4 ha).
Ponadto w ramach prowadzonej działalności gospodarczej korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie jest więc osobą ubogą, znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej bądź pozbawioną środków do życia, co kwalifikowałoby go do przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadniony złą sytuacją materialną, lecz skomplikowanych charakterem sprawy i potrzebą udziału profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Przepisy ww. ustawy uzależniają przyznanie prawa pomocy tylko od okoliczności związanych z sytuacją materialną strony wnioskującej, a nie od charakteru sprawy oraz potrzeby udziału profesjonalnego pełnomocnika.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. S., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na całkowicie nieuzasadnionym przyjęciu, że wnioskujący jest w stanie ponieść w całości koszty postępowania sądowego i ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wskazał, że całą sumę z uzyskiwanego dochodu przeznacza na koszty bieżącego utrzymania się, zapłatę czynszu najmu zajmowanego lokalu oraz spłatę zobowiązań wynikających z podziału majątku wspólnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji ma rację, że dla dokonania takiej oceny nie ma znaczenia skomplikowany charakter sprawy i potrzeba udziału profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Taka argumentacja nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, a tym samym stanowi podstawę do przyjęcia, że wnioskujący nie wykazał aby jego wniosek o przyznanie prawa pomocy kwalifikował się do uwzględnienia. Jest to związane z tym, że instytucja pomocy prawnej w ogólności jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów postępowania sądowego lub kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru.
Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał aby spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu dochody w wysokości 5800 zł miesięcznie i zgromadzony majątek (około 1400000 zł), nie mogą świadczyć o sytuacji finansowej skarżącego, która uniemożliwiałby uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. O złej sytuacji finansowej nie świadczą też okoliczność związane ze wskazywanymi kosztami utrzymania się i koniecznością spłaty powstałych zobowiązań. Nie wiadomo bowiem jaka dokładnie kwota z tego tytułu jest potrącana z dochodu skarżącego celem spłaty zobowiązań i ponoszenia innych koniecznych wydatków.
Skarżący wykazał, że jedynie ponosi miesięczne koszty w wysokości 1500 zł związane z wynajmem lokalu. Wskazał także na kwotę 16000 zł związaną z podziałem majątku; jednak nie wykazał jakie z tego tytułu ponosi miesięczne konkretne obciążenie. Ponadto w zażaleniu skarżący nie podał żadnych kwot z tytułu miesięcznych obciążeń, wskazując jedynie w ogólności, że posiada obciążenia. Trudno więc na tej podstawie uznać za wiarygodne oświadczenie, że cała kwota miesięcznych dochodów jest przeznaczana na koszty koniecznego utrzymania się. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw.
Stąd też potrzeba wykazania ponoszenia nie jakichkolwiek kosztów utrzymania się, a wyłącznie tych kosztów, które mogą być uznane za konieczne dla utrzymania normalnej/przeciętnej egzystencji. W omawianym zakresie zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.