Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1467/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odmówił B. W. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 17 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1467/19.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2019 r. Pismem z dnia 16 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, uzasadniając go nieotrzymaniem przesyłki z informacją o terminie rozprawy. Skarżąca wskazała, że w okresie letnim dużo czasu spędza poza domem, czasami nie wracając do domu przez kilka dni. Nie otrzymała też żadnego awizo. Skarżąca dowiedziała się o wydanym wyroku w dniu 16 grudnia 2020 r., po rozmowie z pracownikiem Sądu, a w związku z otrzymaniem tytułu wykonawczego do rozbiórki.
Uzasadniając odmowę przywrócenia skarżącej terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 sierpnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że wnosząc skargę skarżąca miała świadomość wszczęcia procedury sądowej. W związku z tym planując dłuższą nieobecność w miejscu zamieszkania, powinna w odpowiedni sposób zabezpieczyć się na wypadek otrzymania pod swoją nieobecność korespondencji, na którą trzeba będzie zareagować w zakreślonym terminie. Sąd wskazał, że skarżąca wniosła skargę pismem z dnia 4 września 2019 r., wyrok sprawie wydany został 17 sierpnia 2020 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu datowany jest na 16 grudnia 2020 r. W okresie między wydaniem wyroku, a złożeniem wniosku o uzasadnienie, skarżąca nie podejmowała żadnych prób kontaktu z Sądem. Skarżąca miała możliwość uzyskania telefonicznej informacji o etapie postępowania, stanie sprawy czy wyniku rozprawy i podjęcia dalszych działań zgodnie z uzyskanymi informacjami.
Oznacza to, że przy zachowaniu minimum staranności i wysiłku skarżąca mogła terminowo wystąpić o sporządzenie uzasadnienia wydanego wyroku. Również korespondencja zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy, jak i wcześniejsze przesyłki, kierowana była na adres wskazany przez skarżącą i zgodnie z przepisami dotyczącymi doręczeń sądowych, a w przypadku nieobecności skarżącej, była awizowana. W przypadku zarzutu niedoręczania korespondencji z winy operatora pocztowego należało podjąć odpowiednie kroki reklamacyjne. Zdaniem Sądu, uwzględniając obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, wskazać należy że skarżąca nie wykazała, aby w niniejszej sprawie zachodził brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 86 § 1 i 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), orzekł o odmowie przywrócenia terminu.
Zażaleniem B. W. zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1467/19. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że skarżąca nie była w przedmiotowym postępowaniu bierna i niezainteresowana jak wskazuje Sąd pierwszej instancji. Przypomniała, że od 20 marca 2020 r. jest ogłoszony stan epidemii i szereg instytucji, w tym również Poczta, wprowadza nie tylko ograniczenia w funkcjonowaniu ale przede wszystkim minimalizuje kontakt międzyludzki. Na wsi, gdzie skarżąca mieszka, nie ma zbiorczych skrzynek pocztowych, a listonosz wielokrotnie pozostawia pocztę i przesyłki w bramce wejściowej. Skarżąca wraz z rodziną w okresie letnim od rana do wieczora pracuje w gospodarstwie rolnym znacznie oddalonym od miejsca zamieszkania (hale górskie) i zdarza się, że pozostawione tak przesyłki znajdowane są potem na podwórku przed domem skarżącej, leżące pod bramką wejściową albo przynoszone przez któregoś z sąsiadów.
Przy wejściu znajduje się wprawdzie skrzynka pocztowa, ale niekoniecznie jest wykorzystywana do pozostawiania wszelkiej korespondencji. Skarżąca jest pewna, że do skrzynki pocztowej nie zostało wrzucone ani w lipcu, ani w sierpniu żadne awizo listu poleconego z WSA w Gliwicach. Jednocześnie wskazuje, że na halach wypasa zwierzęta, które wymagają codziennej opieki i przy dużym natężeniu pracy zdarzają się sytuacje, że na noc nie wraca do domu. Stawianie jej zarzutu, że w takich sytuacjach powinna przewidzieć wszystkie konsekwencje nieobecności jaki i dokonać zabezpieczenia odbioru przesyłek poleconych jest w jej ocenie niewłaściwe. Przesyłki sądowe są bowiem wydawane wyłącznie adresatowi, a poczta nie wyraża zgody aby korespondencję skarżącej przekazywać pod innych adres (np. sąsiadowi). Skarżąca nie jest natomiast w stanie przewidzieć, czy w danym dniu skończy pracę na tyle wcześnie, że wróci na noc do domu.
W tej sytuacji skuteczność zawiadomienia o przesyłce listowej uzależniona jest jedynie od aktów staranności podejmowanych przez doręczyciela. Skarżąca podkreśliła, że pozostałe czynności w sprawie podejmowała terminowo, a opóźnienie w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było zdarzeniem jednostkowym, wyjątkowym i nie miało cech notoryczności i nie można przypisywać mu znamion niedbałości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wedle natomiast art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy.
Jak stanowi przepis art. 141 § 2 p.p.s.a. - w sprawach, w których skargę oddalono uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Przepis art. 141 p.p.s.a. zerwał zatem z zasadą obligatoryjnego sporządzania przez sądy administracyjne uzasadnienia wszystkich wyroków. Wobec tego warunkiem koniecznym sporządzenia uzasadnienia jest złożenie wniosku o jego sporządzenie w trybie określonym w art. 141 § 2 p.p.s.a. W takim przypadku tj. sporządzenia uzasadnienia wyroku na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek – art. 142 § 2 p.p.s.a.
Podkreślić należy, iż jeżeli wojewódzki sąd administracyjny w zawiadomieniu o rozprawie informuje stronę o tym, że jej obecność nie jest obowiązkowa, to konsekwentnie powinien pouczyć ją, że na rozprawie może zapaść wyrok, który nie podlega doręczeniu stronie, a którego zaskarżenie będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o jego uzasadnienie w terminie 7 dni od ogłoszenia tego wyroku (art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 107 i 141 § 2 p.p.s.a.). Brak wspomnianego pouczenia może uzasadniać złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie podziela w tym zakresie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 29 grudnia 2005 roku (sygn. akt II FZ 776/05, ONSAiWSA 2006/3/76).
W takiej sytuacji istotne jest ustalenie, czy strona została zawiadomiona o terminie rozprawy i czy została prawidłowo pouczona o przysługujących jej uprawnieniach. A zatem, doręczenie stronie zawiadomienia o rozprawie wraz z pouczeniem ma fundamentalne znaczenie dla ustalenia, czy strona ponosi lub nie ponosi winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Ustawodawca przewidział określone zasady doręczania pism przez sąd - Rozdział 4 – "Doręczenia" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W szczególności, aby uznać doręczenie zastępcze za dokonane prawidłowo (fikcja doręczenia) muszą łącznie zostać spełnione przesłanki określone w art. 73 p.p.s.a. W przeciwnym razie brak jest podstaw do przyjęcia domniemania doręczenia i łączenia z wadliwym doręczeniem skutków prawnych, jakie można wywodzić jedynie ze skutecznego doręczenia pisma stronie. Przyjęcie fikcji doręczenia pisma może mieć doniosłe skutki dla strony postępowania administracyjnego i dlatego nie może budzić wątpliwości, że doręczyciel dochował wymogów z art. 73 p.p.s.a., w tym wymogu dotyczącego sposobu zawiadomienia adresata o złożeniu przesyłki na określony czas w placówce pocztowej. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż strona zeń korzystająca nie będzie mogła skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia (por. podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 roku, sygn. akt II RN 70/00, publ. OSNAPiUS 2001/19/574).
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji przyjął, że wyrok, którym Sąd oddalił skargę, został ogłoszony w dniu 17 sierpnia 2020 r., a wniosek o uzasadnienie wyroku w sprawie II SA/Gl 1467/19 został złożony po upływie 7-dniowego terminu do jego złożenia (po dniu 24 sierpnia 2020 r.) – został oddany w placówce pocztowej dopiero w dniu 16 grudnia 2020 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia.
Prezentując takie stanowisko Sąd pierwszej instancji nie rozważył omówionych powyżej kwestii mających istotny wpływ na ocenę winy strony w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd pierwszej instancji nie ocenił kwestii dotyczących doręczenia stronie zawiadomienia o terminie rozprawy ze stosownym pouczeniem, co oznacza, że postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu wydane zostało przedwcześnie.
Należy zwrócić uwagę, że w aktach niniejszej sprawy brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru skierowanego do skarżącej zawiadomienia o terminie rozprawy, a także dowodów świadczących o wszczęciu przez Sąd pierwszej instancji postępowania reklamacyjnego w tym przedmiocie. W aktach sprawy znajduje się wyłącznie wydruk z systemu śledzenia przesyłek (k. 87). Tymczasem okoliczności dotyczące sposobu, w jaki adresat został zawiadomiony o nadejściu przesyłki oraz gdzie i w jakim terminie może ją odebrać, nie mogą nasuwać wątpliwości i muszą wynikać z materiału dowodowego sprawy, a przede wszystkim z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki, gdyż to na nim powinna znajdować się adnotacja doręczyciela o dopełnieniu wszystkich wskazanych przepisem art. 73 p.p.s.a. warunków.
W świetle powyższych okoliczności nie można w tej sprawie z całą stanowczością stwierdzić, że skarżąca została w sposób prawidłowy zawiadomiona o terminie rozprawy oraz pouczona przez Sąd pierwszej instancji o treści art. 141 § 2 p.p.s.a., tj. że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. Ustalenie powyższej okoliczności przez Sąd pierwszej instancji przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku skarżącej było istotne, gdyż stanowisko skarżącej co do braku jej winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 sierpnia 2020 r. zostało właśnie oparte na braku - zdaniem skarżącej - awizowania skierowanej do niej przesyłki zawierającej zawiadomienie o wyznaczeniu terminu rozprawy.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.