Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 października 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 126/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu S. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Ponadto strona dochodząca swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma prawo ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, regulującymi instytucję prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, uprawnieniem zaś Sądu jest dokonanie oceny wiarygodności składanych oświadczeń oraz zasadności ich wniosku. Sąd zgodził się ze stanowiskiem zawartym w postanowieniu z dnia 11 sierpnia 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 126/05 (wydanym przez referendarza sądowego), że w sytuacji, gdy strona w postępowaniu w przedmiocie udzielenia prawa pomocy reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, jego rolą jest poinformować swego mocodawcę o warunkach jakie powinno spełniać oświadczenie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd nie jest obowiązany w tej sytuacji do wzywania pełnomocnika strony ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych, o złożenie dodatkowego oświadczenia. Sąd zauważył ponadto, że w sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik strony nie zaoferował danych, które mogłyby zadecydować o zasadności jego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji na podstawie posiadanych informacji uznał, iż skarżącego posiadającego dwie nieruchomości oraz budżet domowy na poziomie około 2000 zł miesięcznie stać na pokrycie kosztów sądowych w sprawie.
Zażalenie na to postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył S. Ż., w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Podniósł, iż stanowisko Sądu pierwszej instancji jest niesłuszne, bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył na urzędowym formularzu i zakres informacji zawartych we wniosku wynikał przede wszystkim z formy i treści formularza. Jeżeli najpierw referendarz sądowy, a później Sąd uznali te informacje za niewystarczające to w sprawie zastosowanie powinien mieć przepis art. 255 P.p.s.a. Kwestia reprezentowania skarżącego przez zawodowego pełnomocnika nie może mieć przy tym znaczenia dla oceny oświadczenia, które skarżący zobowiązany jest złożyć osobiście.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania, muszą się opierać na kryteriach ustawowych, określanych w art. 246 P.p.s.a. i materiale dowodowym zgromadzonym zgodnie z art. 252 P.p.s.a.
Jeżeli złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu urzędowym budzi wątpliwości sądu, to powinien skorzystać z możliwości jakie daje przepis art. 255 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie w tym zakresie.
W tym miejscu należy przyznać rację skarżącemu, że Sąd pierwszej instancji niesłusznie nie skorzystał z procedury przewidzianej w art. 255 P.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że oświadczenie o sytuacji materialnej i rodzinnej strony zostało przez ten Sąd uznane za niewystarczające - w świetle tego faktu odmowa przyznania prawa pomocy była przedwczesna. Zgodzić się należy z twierdzeniem Sądu, że to skarżący winien wykazać, iż spełnia przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Niemniej jednak to na Sądzie ciąży obowiązek uzyskania takich informacji i dokumentów, by jego rozstrzygnięcie było prawidłowe i sprawiedliwe. W sytuacji zaistnienia wątpliwości niedopuszczalnym jest domniemanie przyjęte na niekorzyść skarżącego. W niniejszej sprawie strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika rzetelnie wypełniła formularz PPF, zawierając w nim informacje, które uznała za istotne.
Ponadto Sąd powinien uwzględnić także inne dane wynikające z akt sprawy, które mają znaczenie dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. We wniosku skarżący oświadczył, iż stan zdrowia jego żony jest bardzo ciężki, która po dwóch wylewach krwi do mózgu jest pod stałą opieką neurologa. Jakkolwiek skarżący nie przedłożył dowodów na okoliczność, w jakiej wysokości ponosi wydatki na leczenie, to nie ma wątpliwości, że wydatki takie ponosi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie zachodzi zatem sytuacja, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające, stąd zgodnie z treścią art. 255 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji winien wezwać stronę do przedstawienia odpowiednich dokumentów. Nie sposób bowiem zgodzić się z twierdzeniem Sądu, że stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy, a korzystającą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie wzywa się o złożenie dodatkowego oświadczenia, gdyż przepis art. 255 P.p.s.a. nie wyłącza takiej możliwości zwłaszcza w sytuacji, gdy Sąd uzna oświadczenie za niewystarczające.
Sąd pierwszej instancji będzie zatem obowiązany wezwać skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów, w szczególności wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie rodziny, leczenie itp., posiadanych rachunków bankowych i wysokości środków na tych rachunkach, a także innych informacji, które uzna za niezbędne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw.
z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.