Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
Podejmując powyższe rozstrzygnięcie, Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z informacji przedstawionej przez skarżącą wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodu z tytułu emerytur w wysokości łącznej 3086,15 zł. Majątek skarżącej obejmuje mieszkanie o pow. 60 m2, dom drewniany z 1947-1948, dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Skarżąca podniosła także, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, nadawaniem przesyłek pocztowych, prowadzeniem rozmów telefonicznych i zakupów materiałów piśmienniczych oraz literatury prawnej. Skarżąca zaznaczyła, że są z mężem osobami schorowanymi (II grupa inwalidzka).
Nadto wspomaga najbliższą rodzinę zwłaszcza przy zakupie leków. Ma zadłużenie w kwocie 3000 zł u adwokatów. Skarżąca wskazała, że na jej miesięczne wydatki składają się opłaty za czynsz 560,53 zł, telefon 171,54 zł, energię elektryczną 38,03, leki 201,24 zł, usługi prawne 800 zł, usługi pocztowe 73,10 zł, opłaty bankowe 21,16 zł, kredyt 526,01 zł, podróże na rozprawę 90 zł, życie i środki czystości, drobne artykuły odzieżowe oraz kosmetyki 1250 zł, tusz do drukarki 113,54 zł, ubezpieczenia i składki 142,77 zł, internet 111 zł. W sprzeciwie skarżąca podniosła również, że za miesiąc sierpień zadłużenie kredytowe wzrosło o 345,13 zł. Natomiast za wrzesień poniosła wydatki w kwocie 3097,64 zł.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wziął pod uwagę zarówno aktualną sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W niniejszej sprawie jest to kwota 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej od złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz ewentualnie 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nadto, skarżąca powinna wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba fizyczna nie można powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje ona środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała takich okoliczności, a w konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) orzekł jak na wstępie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. W., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej Sąd błędnie przyjął, że skarżąca spłaciła kredyt w wysokości 526,01 zł i usługę adwokacją z kwocie 800 zł, nadto nie wziął pod uwagę, że kolejnym wydatkiem będzie koszt sporządzenia kasacji oraz pominął całkowite zadłużenie, które wyniosło 4088,87 zł. Skarżąca złożyła również wyjaśnienia odnośnie limitu zadłużenia kredytowego oraz wskazała na wielość prowadzonych spraw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie i doktrynie, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie (por. M. Niezgódka - Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, str. 696 i n. oraz powołane tam orzeczenia).
Wskazując na powyższe, stwierdzić trzeba, iż w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykazała ona, że jest osobą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (żadnych) kosztów postępowania. Co prawda, trafnie podnosi strona skarżąca, że Sąd ten błędnie skupił się jedynie na ocenie kosztów sądowych, jakie może ponieść skarżąca na etapie postępowania kasacyjnego, jednakże nie można przyjąć, aby ta wadliwość czyniła koniecznym uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Nie można również podzielić argumentacji zażalenia, że Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżąca spłaciła jakikolwiek kredyt, gdyż ustalenie takie nie wynika z żadnego fragmentu uzasadnienia jego postanowienia. Jak trafnie zauważa Sąd ten, skarżąca wraz z mężem posiada płynność finansową, stałe dochody, a niektóre z wydatków mają charakter jedynie jednorazowy. Za koniecznością przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może również przemawiać duża ilość spraw prowadzonych przez skarżącą w sądach. Przyznanie prawa pomocy wymaga, bowiem całościowej analizy sytuacji materialnej skarżącej, a ta nie przemawia za koniecznością przyznania jej tego prawa we wnioskowanym zakresie. Ocena zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji nie została również skutecznie zakwestionowana w rozpoznawanym zażaleniu.
Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.