Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 5 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 5 czerwca 2015 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że nie wykazało ono, iż podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, w szczególności nie wykazało, że ustalono składki członkowskie przeznaczone na pokrycie kosztów swojej działalności jak również nie wykazało, aby takie składki były zbierane. Niewystarczającym jest przy tym twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku ani dochodów, a jego działalność opiera się na społecznym zaangażowaniu jego członków. Jeżeli działalność Stowarzyszenia jest związana również z realizacją jego praw przed sądem, to siłą rzeczy wiąże się również z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania sądowego. Przewidując wszczynanie postępowania sądowego Stowarzyszenie powinno zatem podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia środków na opłacenie tych kosztów.
W dniu 2 marca 2016 r. Stowarzyszenie ponownie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, wskazując, że nie posiada środków na pokrycie powyższych wydatków. W ocenie Stowarzyszenia z uwagi na wagę sprawy bariera finansowa nie powinna stanowić przeszkody, aby słuszna, leżąca w interesie społecznym sprawa nie została rozpatrzona przez sąd, a błędna decyzja administracji nie została naprawiona.
Odmawiając zmiany postanowienia z dnia 5 czerwca 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał na przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), a następnie stwierdził, że skarżące Stowarzyszenie powołuje się na identyczne okoliczności uzasadniające w jego ocenie przyznanie prawa pomocy, jak w pierwotnie złożonym wraz ze skargą wniosku. W szczególności skarżący wywodzi, że nie posiada żadnych własnych środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika i wywodzi, że działa w interesie społecznym, co samo w sobie powinno uzasadniać zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek Stowarzyszenia nie zasługiwał na uwzględnienie, a w konsekwencji brak było podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 5 czerwca 2015 r. Stowarzyszenie nie wskazało na żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby zmianę stanowiska sądu w tej sprawie, zaś okoliczności, na które się powołuje w kolejnym wniosku były badane przez sąd przed wydaniem postanowienia z dnia 5 czerwca 2015 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego sam brak środków własnych na pokrycie kosztów sprawy sądowej nie przesądza o konieczności przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący nie wykazał, aby poczynił jakiekolwiek starania, by takie środki pozyskać.
Założenie stowarzyszenia, którego celem jest działalność w szeroko rozumiany interesie społecznym, nie oznacza konieczności finansowania działalności tego stowarzyszenia ze środków publicznych, zwłaszcza jeżeli nie wykazało ono jakiejkolwiek inicjatywy w pozyskaniu środków na prowadzenie statutowej działalności z innych źródeł – np. poprzez ustalenie i gromadzenie składek członkowskich, pozyskanie sponsorów, darowizn itp. Skoro stowarzyszenie nie korzysta z przewidzianej statutem możliwości egzekwowania regularnego opłacania składek członkowskich, to nie może skutecznie żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru kosztów prowadzonej przez siebie działalności statutowej. Z tych też przyczyn, Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...], zarzucając mu błędne przyjęcie, że we wniosku Stowarzyszenia nie wskazano nowych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podano, że członków Stowarzyszenia nie stać już na ponoszenie dodatkowych kosztów, a koszty pomocy prawnej są dla Stowarzyszenia zbyt drogie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie z kolei do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Uwzględniając treść powyższych norm prawnych stwierdzić trzeba, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 5 czerwca 2015 r. i przyznania skarżącemu Stowarzyszenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona skarżąca nie wykazała bowiem, aby od momentu wydania ww. postanowienia do dnia wydania skarżonego postanowienia jej sytuacja materialna zmieniła się. Obowiązkiem strony skarżącej domagającego się zmiany postanowienia w tym przedmiocie było wykazanie, że nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio. Skarżąca nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego stanowiska. Za takie z pewnością nie można uznać twierdzeń, że teraz członków Stowarzyszenia już nie stać na ponoszenie kosztów postępowania wszczętego przez Stowarzyszenie, bowiem jak trafnie podkreślał Sąd pierwszej instancji, nie można skutecznie żądać przeniesienia kosztów prowadzonej przez Stowarzyszenie działalności statutowej na Skarb Państwa.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.