Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. tutejszy Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Zażalenia na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 60/11. Ponadto Sąd wskazał, że od czasu wydania powyższych postanowień nie zmieniły się okoliczności sprawy, nie zmieniła się również sytuacja materialna skarżącej. W związku z brakiem podstaw do zastosowana art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. i zmiany, bądź uchylenia, powyższego postanowienia, należało ponownie odmówić przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca podnosząc, że w okresie pomiędzy jej wnioskami o przyznanie prawa pomocy znacznie wzrosły ceny oraz pogorszył się stan zdrowia skarżącej, a także jej męża, co wiąże się ze zwiększonymi kosztami utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącą. Okoliczność, że skarżącej prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej w prawomocnym postanowieniu z dnia 20 grudnia 2010 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia tego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzednich postanowień wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że kolejny złożony przez skarżącą wniosek nie wskazuje żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.