Uzasadnienie
W dniu 2 sierpnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wpłynęła skarga Stowarzyszenia F. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia.
W piśmie z dnia 17 sierpnia 2011 r. Stowarzyszenie F. w B. zawarło wniosek o wyłącznie od rozpoznania ww. sprawy sędziów WSA w Białymstoku: Ireneusza Henryka Darmochwała, Grażyny Gryglaszewskiej Mieczysława Markowskiego, Piotra Pietrasza, Sławomira Presnarowicza, Jacka Pruszyńskiego, Stanisława Prutisa, Małgorzaty Roleder, Urszuli Barbary Rymarskiej, Anny Sobolewskiej - Nazarczyk, Wojciecha Stachurskiego, Elżbiety Trykoszko, Danuty Tryniszewskiej - Bytys, Mirosława Wincenciaka - orzekającego poprzednio w SKO w B. oraz referendarzy: Tomasza Oleksickiego i Barbary Romanczuk, którzy orzekając z wniosków Stowarzyszenia działali na jego niekorzyść "prawdopodobnie z naruszeniem prawa". Jako uzasadnienie wskazano odmawianie Stowarzyszeniu prawa do bezpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, jak również brak wyłączenia sędziego WSA Stanisława Prutisa pomimo braku jego bezstronności w sprawie.
Wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie (z wyłączeniem sędziego Piotra Pietrasza, który od dnia [...] lipca 2011 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. nie orzeka w WSA w Białymstoku) oraz referendarze złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieje między nimi a stroną tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie.
Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. (sygn. akt II OW 143/11) Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Białymstoku od orzekania w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SO/Ol 20/11, oddalił przedmiotowy wniosek.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest istnienia którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) obligatoryjnego wyłączenia wskazanych sędziów oraz na zasadzie art. 24 § 1 tej ustawy wskazanych referendarzy sądowych. Przeświadczenie skarżącego Stowarzyszenia o działaniu wskazanych sędziów i referendarzy na jego niekorzyść nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 p.p.s.a., ich wyłączenie od orzekania w tej sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego o takim działaniu na niekorzyść strony na skutek odmowy przyznania prawa do pełnomocnika z urzędu oraz całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, czy też braku wyłączenia sędziego NSA Stanisława Prutisa od rozpoznania sprawy m.in. Kampusu Uniwersytetu w B., bowiem nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględnili wniosku dowodowego skarżącego.
Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia w tej materii nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów. Prawidłowość podejmowanych w tym zakresie rozstrzygnięć podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego i tylko w tym trybie dopuszczalne jest kwestionowanie niekorzystnych rozstrzygnięć sądu wojewódzkiego.
Sąd wskazał ponadto, że zarzut zgłoszony we wniosku nie został poparty żadnymi dowodami. Subiektywne przekonanie skarżącego, iż sędziowie orzekający w WSA w Białymstoku w innych sprawach Stowarzyszenia podejmują niekorzystne działania na jego rzecz "prawdopodobnie z naruszeniem prawa" jest stwierdzeniem całkowicie gołosłownym bez przedstawienia obiektywnych przesłanek uzasadniających takie stwierdzenie. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności sędziego wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie skarżącej o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez sędziów lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów.
Odnośnie sędziego WSA Piotra Pietrasza Sąd wskazał, iż oddalił wniosek o jego wyłączenie wobec ustalenia, iż sędzia ten od dnia [...] lipca 2011 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. nie orzeka już w WSA w Białymstoku, wobec czego brak jest podstaw do zaistnienia w stosunku do tego sędziego przesłanek z art. 18 i art. 19 p.p.s.a., gdyż wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie w stosunku do sędziego orzekającego w danym sądzie wojewódzkim.
Pismem z dnia 24 listopada 2011 r. Stowarzyszenie F. w B. zaskarżyło powyższe postanowienie wskazując, że sędziowie i referendarze sądowi mogą podlegać zależności służbowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
- 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
- 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
- 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
- 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
- 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
- 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Ponadto zgodnie z art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Mając powyższe na uwadze należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji o braku jakichkolwiek przesłanek, które przemawiałyby za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku. Wywód prawny tego Sądu zasługuje na całkowitą aprobatę, gdyż po stronie sędziów i referendarzy sądowych objętych wnioskiem o wyłączenie nie zachodzą żadne przesłanki wyłączeniowe (tak z urzędu jak i na wniosek). Okoliczność wskazywana we wniosku, iż objęci nim sędziowie i referendarze działali na niekorzyść Stowarzyszenia i z naruszeniem prawa, gdyż we wcześniej prowadzonych postępowaniach sądowoadministracyjnych odmawiali przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy, jak i okoliczność, że mogą oni podlegać zależności służbowej, nie może stanowić podstawy do ich wyłączenia. Podstawy takiej nie może bowiem stanowić subiektywne odczucie wnioskodawcy.
Ponadto skarżące Stowarzyszenie nie wskazało żadnych okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość złożonych przez sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku oświadczeń, w których ci wskazali, że nie istnieje żadna okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 517/11.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.