Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 343/11 oddalił wniosek skarżącego J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu.
Sąd wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wskutek skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2011r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Skarżący domagał się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Sam otrzymuje rentę w wysokości 808,89 zł. Żona jest osobą bezrobotną, nie otrzymuje żadnych świadczeń. Skarżący jest właścicielem budynku położonego w K. przy ul. [...] o powierzchni 516 m2, 1/3 części działki nr [...]. Własność żony stanowi dom o powierzchni 104 m2. Nie posiada cennych ruchomości ani oszczędności. J. B. podał nadto, że zaciągnął z żoną i synem kredyt pod zastaw budynku.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 18 kwietnia 2011 r. J. B. został wezwany do uzupełnienia przedstawionych danych o potwierdzenie dochodu, wyjaśnienie, czy żona skarżącego posiada dochody, wykazanie jej majątku, wyjaśnienie czy skarżący bądź osoby wspólnie z nim gospodarujące osiągają dochody z innych źródeł, potwierdzenie wydatków związanych z aktualnym utrzymaniem, wyjaśnienie, czy nieruchomość przy ul. [...] przynosi dochody, a także przedstawienie rachunków bankowych.
W odpowiedzi J. B. złożył w dniu 18 maja 2011r. pismo procesowe. Oświadczył, że żona jest nadal bezrobotna, nie posiada żadnych świadczeń, natomiast odnośnie jej majątku ma problem z jego ujawnieniem. Wskazał, że z rat kredytu, zaciągniętego wraz z żoną i synem pokrywa koszty remontu budynku przy ul. [...]. Wynajął w nim również od kwietnia 2011 r. jedno mieszkanie, uzyskując kwotę 1130 tytułem czynszu. Posiada samochód osobowy marki Toyota z 1989r. Wskazał, że żona mieszka pod innym adresem niż on, jego syn mieszka również gdzie indziej. Podał, że koszty utrzymania są trudne do ustalenia. Podał, że żona i syn nie mają samochodów. Do pisma dołączył zeznanie podatkowe za rok 2010 oraz informację o odliczeniach od dochodu. Wynikało z nich, że w roku 2010 osiągnął z tytułu renty oraz najmu łączny przychód w wysokości 13 941,51 zł, wykazując jednocześnie stratę w wysokości 17 482,40 zł. Żona skarżącego uzyskała w roku 2010 dochód w wysokości 650,01 zł. Skarżący nie przedłożył wyjaśnień odnośnie innych źródeł, z których on lub osoby wspólnie z nim gospodarujące osiągają dochody, nie przedstawił też rachunków bankowych.
Postanowieniem z dnia 30 maja 2011r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
J. B. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Nie podał w nim żadnych danych na temat swoich kosztów utrzymania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarżący nie wykazał, iż posiadany przez niego majątek jak również dochody przez niego uzyskiwane nie pozwalają mu ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim J. B., pomimo wezwania, nie określił wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Wobec tego Sąd przyjął, że wydatki na wyżywienie i utrzymanie w podstawowym zakresie nie przekraczają przeciętnych kosztów utrzymania, jakie ponosi każdy, prowadzący gospodarstwo domowe. Uwzględnić należało dochody skarżącego, uzyskiwane w roku 2010 i wykazane przedłożonym zeznaniem podatkowym, wykazaną w tymże zeznaniu roczną stratę a także uwzględniając fakt wynajęcia przez niego jednego mieszkania za kwotę 1130 zł miesięcznie. Doświadczenie życiowe prowadzi do wniosku, że uzyskując takie dochody skarżący, ponoszący przeciętne koszty zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych nie będzie narażony na uszczerbek niezbędnego utrzymania, opłacając koszty sądowe.
Sąd również zaznaczył, że z uwagi na przedmiot zaskarżenia na obecnym etapie postępowania skarżący będzie obowiązany jedynie do opłacenia kwoty wpisu od skargi, która zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 100 zł. O ile koszty te na dalszym etapie postępowania ulegną zmianie, skarżący będzie mógł złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy i wykazać, że nie jest ich w stanie ponosić.
Jednocześnie Sąd uznał, że wobec wskazanych dochodów skarżącego i niezależnie od ponoszonych przez niego kosztów utrzymania, sytuacja majątkowa i zarobkowa J. B. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Uwzględniając dochody z tytułu renty oraz wynajmu mieszkania, a także poniesioną w roku 2010 stratę należy przyjąć, że poniesienie wydatków na pomoc prawną (ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z wyboru) naraziłoby skarżącego na uszczerbek niezbędnego utrzymania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, za podstawę przyjmując art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.
Na powyższe postanowienie J. B. złożył zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy.
Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż stwierdził, że nie wykazał on, iż posiadany przez niego majątek jak również dochody przez niego uzyskiwane nie pozwalają mu ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim, pomimo wezwania, J. B. nie określił wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Uwzględniając zaś dochody skarżącego uzyskiwane w roku 2010 i wykazane przedłożonym zeznaniem podatkowym, wykazaną roczną stratę, a także fakt wynajęcia przez niego jednego mieszkania na kwotę 1130 zł, Sąd doszedł do wniosku, że skarżący, ponoszący przeciętne koszty zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych nie będzie narażony na uszczerbek niezbędnego utrzymania opłacając koszty sądowe, wynoszące na obecnym etapie postępowania 100 zł. Sąd przyznał natomiast skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku niezbędnego utrzymania.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.