Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 297/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając sprzeciw Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, odmówił przyznania wnioskowanego prawa pomocy w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd podniósł, że Stowarzyszenie [...] (dalej - Stowarzyszenie) złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż Stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych, ani majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy jedyne środki finansowe posiadane przez Stowarzyszenie na pokrycie kosztów korespondencji, pochodzą ze składek członkowskich, które nie są obowiązkowe. Ponadto wnioskujące Stowarzyszenie podniosło, że uczestniczy na prawach strony w postępowaniach sądowo - administracyjnych w innych sądach jak np. w Rzeszowie, gdzie jest zwalniane z kosztów sądowych.
Sąd wskazał, że jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, wybierając formę Stowarzyszenia nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. Powyższe składki jak sam przyznał Wnioskodawca nie są jednak obowiązkowe. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że w sytuacji braku egzekwowania od członków Stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie. Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej.
Podnosząc powyższe, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie, wskazując, iż Sąd nie zbadał wnikliwie sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia. Zakwestionowało stwierdzenie Sądu I instancji, iż " w sytuacji braku egzekwowania od członków Stowarzyszenia obowiązku uiszczenia składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Dla ustalenia, jakie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powinny być podstawą rozstrzygnięcia, istotne jest, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona w dniu 30 marca 2015 r. Oznacza to, że zgodnie z art. 2 w zw. z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), wprowadzony do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 260, regulujący nowy tryb postępowania w przedmiocie prawa pomocy, nie znajduje zastosowania w sprawie.
W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona w dniu 30 marca 2015 r.
Na podstawie art. 246 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest jednak stanowisko, że warunkiem przyznania prawa pomocy w/w podmiotom jest wykazanie nie tylko, że nie posiadają one niezbędnych środków finansowych, ale również, że podjęły wszelkie konieczne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym (por. post. NSA z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 266/08, z 28 maja 2014 r., II FZ 693/14).
Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1923), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (ust. 2). Stosownie do art. 34 powołanej ustawy, stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Stowarzyszenie może również otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35).
Na gruncie przedmiotowej sprawy nie można uznać, że Stowarzyszenie wykazało, iż podjęło niezbędne kroki, aby zdobyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z udziałem w niniejszym postępowaniu sądowym. Stowarzyszenie wnioskujące o przyznanie prawa pomocy jest stowarzyszeniem zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym (post. Sądu Rejonowego w R., [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, k. [...] akt sądowych). Oświadczenie, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit stoi w sprzeczności z przedstawionym przez ten podmiot odpisem postanowienia Sądu Rejonowego w R., [...] Wydział Gospodarczy z [...] marca 2013 r. (k. [...] akt sądowych). Z wpisu w dziale 1 rubryka 1 ("Dane podmiotu") wynika, że podmiot ten nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. Również z danych uzyskanych na podstawie Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego na dzień rozpoznawania zażalenia wynika, iż podmiot ten nie posiada tego statusu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, w której Stowarzyszenie nie jest organizacją non profit, ograniczenie się przez Stowarzyszenie do pozyskiwania środków finansowych z dobrowolnych składek członkowskich nie może być przesłanką przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło jakiekolwiek inne działania, których realizację w stosunku do stowarzyszenia niebędącego organizacją non profit, umożliwiają w/w przepisy ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz inne ustawy, do których odsyłają powołane przepisy. Okoliczność, że w innych postępowaniach przed sądami administracyjnymi Stowarzyszenie uzyskało zwolnienie od kosztów sądowych, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem badanie zasadności przyznania prawa pomocy następuje na gruncie każdej sprawy sądowoadministracyjnej. Argumentacja podniesiona w zażaleniu nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.