Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 marca 2006 r. II SA/Ke 477/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. M. na uchwałę Rady Gminy w Bliżynie Nr XVI/147/04 z dnia 2 września 2004 r. Powyższe orzeczenie stało się prawomocne w dniu 11 kwietnia 2006 r. wobec niezłożenia przez strony wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku.
W dniu 28 kwietnia 2008 r. skarżąca złożyła wniosek, w którym domagała się nadesłania odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Żądanie ponowiła w piśmie z dnia 4 czerwca 2008 r., załączając również wypełniony druk PPF i wnosząc o ustanowienie adwokata. W wykonaniu zarządzenia Sądu skarżąca sprecyzowała, że jej pismo z dnia 4 czerwca 2008r. jest wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia oraz jednocześnie wnioskiem o przywrócenie terminu do jego sporządzenia.
W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe i że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, natomiast otrzymuje zasiłek okresowy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bliżynie. Z druku PPF wynika, że jest współwłaścicielką w 1/6 części nieruchomości o powierzchni 56 m2 oraz współwłaścicielka w 1/3 części nieruchomości rolnej równej 0,85 ha.
Postanowieniem z dnia 25 września 2008 r. Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że stosownie do treści art.243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz.1270 ze zm. dalej "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W niniejszej sprawie w dniu 10 marca 2006 r. zapadł wyrok wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach i wobec niezłożenia przez strony, w terminie siedmiodniowym od dnia wydania wyroku, wniosku o sporządzenie uzasadnienia, stał się on prawomocny w dniu 11 kwietnia 2006 r. Oznacza to, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało prawomocnie zakończone, a zatem strona nie może skutecznie złożyć wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd I instancji wskazał ponadto, że jego oceny nie może zmienić fakt złożenia przez M. M. w dniu 4 czerwca 2008 r. wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 10 marca 2006 r. Zgodnie bowiem z treścią art.89 zd. 1 P.p.s.a. zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani wykonania orzeczenia. Ponieważ równocześnie przez odmowę ustanowienia adwokata z urzędu, skarżąca nie zostaje pozbawiona możliwości zaskarżenia postanowienia rozstrzygającego jej wniosek o przywrócenie terminu (gdyż w takim zażaleniowym postępowaniu nie obowiązuje przymus adwokacki), Sąd nie znalazł podstaw do wstrzymania niniejszego postępowania w trybie art.89 zd. 2 P.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła M. M. wnosząc o jego uchylenie. Podniosła, że z zawiadomienia o rozprawie z 20 lutego 2006 r. wynikało, że jej stawiennictwo na rozprawie nie było obowiązkowe. W zawiadomieniu brak jest informacji na temat tego, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę sporządzane jest na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty jego ogłoszenia. Ponadto wskazała, że wystąpiła z zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przywrócenie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Sąd I instancji podejmując zaskarżone postanowienie naruszył art.243 § 1 P.p.s.a.. Nie jest trafna wykładania tego przepisu, według której złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno nastąpić do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem administracyjnym. Takiego wniosku nie można uzasadnić użyciem w tym przepisie niezdefiniowanego przez ustawodawcę określenia "tok postępowania". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przez określenie "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, na przykład postępowania, które ma poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.
Również w tym postępowaniu strona winna mieć możliwość korzystania z pomocy fachowego pełnomocnika, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy. W przeciwnym razie byłaby pozbawiona skutecznego środka prawnego w celu przedstawienia swych racji związanych z twierdzeniem, iż uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej nie ze swej winy, co mogłoby ograniczyć jej prawo do sądu
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe, gdyż opiera się jedynie na tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w toku postępowania, rozumianego jako czas do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Ponadto orzeczenie nie uwzględnia, że skarżąca wniosek o przyznanie prawa pomocy złożyła wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.185 § 1 w związku z art.197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.