Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 923/11 oddalił wniosek skarżącego J. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. T. i K. F. – T. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący J. T., działający przez profesjonalnego pełnomocnika, adwokata J. Z., złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
We wniosku wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z tytułu kontraktu wynosi 3.000 zł. Skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym. Posiada oszczędności w wysokości 1.000 zł. Koszty bieżącego utrzymania wnioskodawcy wynoszą 2.000 zł, w tym 1.000 zł to koszt utrzymania dzieci i pozostałe 1.000 zł to koszt wyżywienia.
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu nie były precyzyjne, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że zamieszkuje pod adresem ul. [...] w Zakopanem. Nieruchomość ta stanowi wyłączną własność skarżącej Katarzyny F. – T. Pomimo pozostawania w związku małżeńskim oboje skarżący prowadzą dwa odrębne ogniska domowe, gdyż zawarli umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową. Skarżący nie jest zatrudniony na umowę o pracę, wobec czego nie jest możliwym przedstawienie zaświadczenia od pracodawcy. J. T. nie uzyskuje dochodów na terenie RP, wobec czego nie jest możliwe przedstawienie zeznania podatkowego za rok 2010. Skarżący nie ponosi wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, poza wydatkami za telefon (500 zł /m-c), utrzymanie dzieci (1.000 zł/m-c), wyżywienie (1.000 zł/m-c), zakup sprzętu informatycznego niezbędnego dla prowadzenia działalności (500 zł/m-c). Dla wykazania stanu przychodów i oszczędności przedłożony został wykaz transakcji na koncie.
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek.
Skarżący, nadal działając przez adwokata, złożył sprzeciw, w którym podał m.in., że nie jest uzasadnione uzależnianie przyznania prawa pomocy od wykazania stanu majątkowego jego współmałżonki, z która pozostaje w rozdzielności majątkowej. Nadto z przedstawionego wyciągu rachunku bankowego można ustalić stan finansów skarżącego, który zdaniem jego pełnomocnika winien być ustalany jedynie z daty wniesienia wniosku o prawo pomocy.
Sąd wskazał, że z oświadczenia majątkowego skarżącego wynika, że osiąga on stałe miesięczne dochody w kwocie 3000 zł, z których finansuje wyżywienie, utrzymanie dzieci i zakup sprzętu koniecznego do prowadzenia działalności, a po odliczeniu wydatków na telefon, które nie są konieczne w utrzymaniu, pozostaje mu 500 zł. Ponadto posiada on oszczędności w kwocie 1000 zł. W zakresie kosztów utrzymania pomimo, że pozostaje on w rozdzielności majątkowej, korzysta z możliwości wspólnego zamieszkiwania w mieszkaniu współmałżonki, nie ponosząc dodatkowych kosztów. Istotne również jest, iż w okresie poprzedzającym rozpatrywany wniosek skarżący wraz z małżonką prowadzili inwestycję polegającą na budowie budynku mieszkalnego, a zatem nie można uznać, że jest on osobą ubogą. Powyższe dane, w ocenie Sądu, świadczą o tym, że wnioskodawca dysponuje środkami, które może przeznaczyć na wpis sądowy, wynoszący w niniejszej sprawie 500 zł. Skarżący poza wyżej wymienionymi danymi, nie podał w swoim oświadczeniu majątkowym żadnych okoliczności powodujących nadzwyczajne wydatki, które oznaczałyby, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego.
Na powyższe postanowienie J. T. złożył zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy.
Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż stwierdził, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący osiąga stałe miesięczne dochody w kwocie 3000 zł, z których finansuje wyżywienie, utrzymanie dzieci i zakup sprzętu koniecznego do prowadzenia działalności, a po odliczeniu wydatków na telefon, które nie są konieczne w utrzymaniu, pozostaje mu 500 zł. Posiada on również oszczędności w kwocie 1000 zł. Porównując zatem wielkość miesięcznych dochodów skarżącego z wykazanymi przez niego koniecznymi kosztami utrzymania, brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy także wskazać, że pomimo wezwania, J. T. nie wykazał stanu majątkowego swojej żony. Wymaga podkreślenia, że jak wynika z art. 23 zd. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nawet istnienie rozdzielności majątkowej małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (por.: M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, s. 595).
Nie można zatem uznać, że stan majątkowy współmałżonka nie ma wpływu na ocenę istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skoro skarżący nie wykazał, że żona pomocy takiej udzielić mu nie może z uwagi na własną sytuacją finansową czy rodzinną, to trafnie Sąd przyjął, że nie wykazano istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku niezbędnego utrzymania.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji