Uzasadnienie
II OZ 1368 / 14
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej M. W. i G. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd pierwszej instancji, rozpatrując wniosek skarżących nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Z oświadczenia złożonego przez skarżących wynika, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje niepełnoletnich dzieci. Są właścicielami domu o powierzchni 54 m2, posiadaczami samochodu osobowego (o nieznanym modelu, roczniku oraz wartości) oraz utrzymują się z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę skarżącego w wysokości 1800 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawierał jednak uzasadnienia, a wezwanie wnioskodawców do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących ich stanu majątkowego i dochodów pozostało bez podpowiedzi. We wniosku ograniczyli się oni jedynie do stwierdzenia, że oczekują przyznania im wnioskowanego prawa z uwagi na brak finansów i trudną sytuację rodzinnej.
Wskazując na powyższe, Sąd pierwszej instancji uznał, iż sytuacja finansowa wnioskodawców budzi wątpliwości. Zarówno w formularzu PPF, jak i w złożonym sprzeciwie pominięta została całkowicie kwestia ewentualnych dochodów skarżącej. Nie wyjaśniono, czy wnioskodawczyni uzyskuje jakiekolwiek dochody, czy też pozostaje osobą bezrobotną (z prawem do zasiłku lub bez prawa do zasiłku). Nie przedstawiono także wysokości wydatków obciążających budżet domowy wnioskodawców, w tym kosztów utrzymania. Nadto skarżący nie ustosunkowali się do skierowanego do nich wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych w tym m. in.: do nadesłania wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych i lokat bankowych, zaświadczeń od pracodawcy o wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego czy oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych.
Tym samym, wnioskodawcy uchylili się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy ich sytuacji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest oceniać jedynie przedłożone dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe, Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak na wstępie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli M. W. i G. W., stwierdzając, iż prawo pomocy im przysługuje, gdyż mają ciężką sytuację finansową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z ich strony współpracy w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawców. Pomimo, iż skarżący zostali wezwani do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie ich sytuacji materialnej, skierowanego do nich wezwania nie wykonali. Nadto, argumentacja skarżących we wszystkich kierowanych do Sądu pismach procesowych, w tym w rozpoznawanym zażaleniu ograniczała się jedynie do wskazania na trudną sytuację finansową, jednak bez przedstawienia na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów, czy nawet konkretnych faktów. Z tych też powodów podzielić należało pogląd Sądu pierwszej instancji, iż ocena rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących jest niemożliwa i to z przyczyn leżących po ich stronie.
Skarżący jako osoby chcące skorzystać z prawa pomocy, winni liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do ich sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności.
Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.